CLB Mainz 05 nổi danh không chỉ với những thành tích bóng đá mà còn là nơi phát hiện và nuôi dưỡng tài năng của các huấn luyện viên kiệt xuất như Jurgen Klopp và Thomas Tuchel. Từ những ngày đầu chập chững ở các giải hạng dưới, Mainz đã trải qua nhiều thăng trầm, xây dựng nên bản sắc riêng biệt với tinh thần kiên trì, đổi mới chiến thuật và gắn bó mật thiết với cộng đồng địa phương. Hành trình này đã biến Mainz thành một biểu tượng đáng kính trong lịch sử bóng đá Đức.
Quá trình hình thành của Mainz bắt đầu từ năm 1905 khi đội bóng tiền thân mang tên 1. Mainzer Fussballclub Hassia 1905 chính thức ra đời sau hai lần nỗ lực thành lập không thành công trước đó. Đội bóng trải qua nhiều lần hợp nhất quan trọng nhằm củng cố sức mạnh, tiêu biểu như việc sát nhập với FC Hermannia 07 vào năm 1912 và sau đó là Sportverein 1908 Mainz vào năm 1919 để hình thành cái tên chính thức là 1. Mainzer Fußball- und Sportverein 05. Giai đoạn giữa hai cuộc thế chiến, Mainz vươn lên trở thành một đội bóng hàng đầu khu vực khi vô địch Kreisliga Hessen năm 1921 và góp mặt tại vòng mở màn giải vô địch quốc gia Đức.

Tuchel và Klopp là những nhân vật quan trọng trong lịch sử Mainz.
Thời kỳ bóng đá Đức tái cấu trúc dưới chế độ Đức Quốc Xã đưa Mainz thi đấu tại Gauliga Sudwest – một trong số mười sáu giải đấu hàng đầu lúc bấy giờ. Dù vậy, sự cạnh tranh khốc liệt khiến đội chỉ duy trì được một mùa giải trước khi bị rớt hạng. Năm 1938, do áp lực chính trị, Mainz buộc phải hợp nhất với Reichsbahn SV Mainz, thi đấu dưới tên Reichsbahn SV Mainz 05 cho đến hết Chiến tranh Thế giới thứ hai.
Sau chiến tranh, CLB tham gia Oberliga Sudwest nhưng không thể đạt vị thế cao hơn ngoài nhóm đội tầm trung. Khi Bundesliga ra mắt năm 1963, Mainz chưa đủ điều kiện để tham dự và tiếp tục thi đấu tại các giải hạng Hai và Ba trong suốt bốn thập kỷ tiếp theo. Cuối những năm 70 đến đầu 80 đánh dấu giai đoạn khó khăn về tài chính khiến họ xuống chơi tại Oberliga Sudwest. Trong bối cảnh đó, chức vô địch Nghiệp dư Đức năm 1982 vẫn mang lại lời động viên lớn cho đội bóng.

Wolfgang Frank có ảnh hưởng lớn đến Klopp.
Thập niên 90 mở ra một chương mới cho Mainz với sự xuất hiện của HLV Wolfgang Frank. Ông tiên phong loại bỏ vai trò libero truyền thống, chuyển sang hệ thống phòng ngự khu vực với sơ đồ bốn hậu vệ ngang hàng – một cuộc cách mạng chiến thuật thời bấy giờ tại Đức. Sự thay đổi tư duy này không chỉ giúp đội trụ hạng mà còn tạo nền tảng cho các cầu thủ trẻ phát huy tiềm năng, đặc biệt là Jurgen Klopp sau này. Tuy nhiên, Mainz thường xuyên lỡ cơ hội thăng hạng Bundesliga bởi những thất bại đau đớn ở phút cuối các mùa giải then chốt.
Bước ngoặt lớn nhất của CLB diễn ra vào tháng 2 năm 2001 khi Jurgen Klopp tiếp quản vai trò huấn luyện viên trưởng thay thế Eckhard Krautzun. Dưới sự dẫn dắt tận tâm của cựu cầu thủ này, đội bóng cuối cùng cũng hiện thực hóa giấc mơ lên chơi ở Bundesliga mùa giải 2003–04 lần đầu tiên trong lịch sử câu lạc bộ. Ngay ở mùa giải đầu tiên tại giải đấu cao nhất nước Đức (2004–05), Mainz đã tạo bất ngờ bằng cách giành suất dự UEFA Cup nhờ suất Fair Play dù phải dừng bước trước đội cuối cùng vô địch là Sevilla.
Mặc dù phải xuống hạng mùa 2006–07, Mainz nhanh chóng tái thiết và trở lại Bundesliga chỉ sau hai năm vào năm 2009. Sự kiện bổ nhiệm Thomas Tuchel làm huấn luyện viên trưởng đánh dấu kỷ nguyên mới của CLB với lối chơi pressing tầm cao và tấn công sắc nét được kế thừa từ di sản Klopp để lại. Mùa giải 2010–11 chứng kiến đội bóng gây chấn động khi thiết lập kỷ lục khởi đầu với bảy trận toàn thắng liên tiếp, kết thúc mùa giải ở vị trí thứ năm – thành tích tuyệt vời nhất lịch sử câu lạc bộ lúc đó – đồng thời giành vé dự UEFA Europa League.
Trong giai đoạn hiện đại kể từ năm 2015, sau khi Thomas Tuchel rời đi, Mainz trải qua nhiều đời huấn luyện viên nhằm duy trì vị thế ổn định tại Bundesliga như Martin Schmidt, Sandro Schwarz hay Bo Svensson. Mùa giải 2022–23 vẫn để lại dấu ấn sâu sắc khi họ cầm hòa đối thủ Borussia Dortmund ngay trên sân Signal Iduna Park ở vòng cuối cùng, kết quả ảnh hưởng trực tiếp tới cuộc đua vô địch khi Dortmund mất điểm và Bayern Munich đăng quang.
Mùa giải kế tiếp gặp nhiều khó khăn khi Mainz chủ yếu nằm trong nhóm nguy hiểm trên bảng xếp hạng. Tuy nhiên sự xuất hiện của HLV Bo Henriksen vào tháng Hai năm 2024 đã tạo cú hích lớn cho đội bóng. Chuỗi chín trận bất bại cuối mùa giúp họ thoát khỏi nhóm cầm đèn đỏ và cán đích thứ mười ba đầy ngoạn mục. Phong độ thăng hoa tiếp tục được duy trì qua mùa sau khi đội từng đứng thứ ba trên bảng xếp hạng trước khi kết thúc ở vị trí thứ sáu chung cuộc, giành quyền dự UEFA Conference League – minh chứng rõ nét cho sự ổn định và phát triển lâu dài.
Mainz sở hữu hai sân vận động quan trọng trong lịch sử: Bruchwegstadion – mái nhà quen thuộc với sức chứa khoảng hai mươi nghìn chỗ ngồi đã đồng hành cùng CLB suốt hơn tám thập kỷ trước khi nhường chỗ cho MEWA Arena vào năm 2011. Sân mới với hơn ba mươi ba nghìn chỗ ngồi đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn hiện đại của Bundesliga và UEFA đồng thời nâng cao trải nghiệm khán giả.
Không chỉ nổi bật về mặt thể thao, văn hóa lễ hội cũng là phần không thể thiếu trong bản sắc của CLB và người hâm mộ Mainz. Thành phố này là một trong ba trung tâm lễ hội Carnival lớn nhất nước Đức với biệt danh Karnevalsverein tượng trưng cho tinh thần lạc quan, vui vẻ đặc trưng của người dân địa phương. Khi đội ghi bàn trên sân nhà MEWA Arena, bài hát truyền thống “Narrhallamarsch” vang lên như một biểu tượng độc đáo tạo nên sự khác biệt và sức hút riêng biệt trong Bundesliga.

Tinh thần lễ hội hiện diện cả trên áo đấu.
Fsv Mainz 05 minh chứng rằng một câu lạc bộ với nguồn lực hạn chế vẫn có thể đạt được thành công thông qua chiến lược phát triển vững chắc tập trung vào đào tạo trẻ và áp dụng tư duy chiến thuật hiện đại. Từ vị trí thấp ở các giải hạng dưới cho đến khi trở thành một thành viên ổn định của Bundesliga và đại diện tự hào trên đấu trường quốc tế, hành trình của Mainz là biểu tượng sống động về sự kiên trì và đổi mới liên tục trong bóng đá.