Crystal Palace
Tối ngày 19/3, một tiêm kích tàng hình F-35 của Mỹ đã phải thực hiện hạ cánh khẩn cấp tại căn cứ không quân ở khu vực Trung Đông sau khi bị nghi ngờ trúng hỏa lực từ phía Iran. Đại úy Tim Hawkins, phát ngôn viên Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, xác nhận chiếc máy bay đang tiến hành nhiệm vụ chiến đấu trên không phận gần Iran đã an toàn hạ cánh và các cơ quan chức năng đang tiến hành điều tra sự việc. Động thái này đánh dấu khả năng lần đầu tiên trong cuộc xung đột, một máy bay chiến đấu Mỹ có thể bị bắn trúng bởi lực lượng Iran. F-35 là dòng tiêm kích thế hệ năm với giá trị mỗi chiếc vượt mức 100 triệu USD, được Mỹ và đồng minh Israel sử dụng trong các chiến dịch tại khu vực này.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) công bố đoạn video cho thấy khoảnh khắc tiêm kích F-35 Lightning II bị trúng đạn từ hệ thống phòng không của họ, xác nhận tuyên bố đã bắn trúng máy bay Mỹ. Sự kiện này làm dấy lên nhiều tranh luận về độ an toàn và sức mạnh của loại chiến đấu cơ hiện đại nhất thế giới được trang bị những công nghệ tiên tiến nhất nhằm tối đa hóa khả năng sống sót trên chiến trường.
Lịch sử phát triển F-35 bắt nguồn từ thập niên 1980 dưới chương trình do Cơ quan Dự án Nghiên cứu Quốc phòng Tiên tiến (DARPA) khởi xướng nhằm tạo ra một mẫu tiêm kích đa năng thay thế cho dòng Harrier nổi tiếng với khả năng cất hạ cánh thẳng đứng. Lockheed Martin, nhà sản xuất quốc phòng hàng đầu của Mỹ, chịu trách nhiệm phát triển chiếc máy bay tàng hình này với kiến trúc khí động học đặc biệt, vật liệu hấp thụ radar tối ưu và hệ thống cảm biến tích hợp sâu vào thân máy bay giúp giảm thiểu phản xạ radar tới mức thấp nhất.
F-35, chương trình phát triển máy bay đắt đỏ nhất lịch sử hàng không.
Sự kết hợp của thiết kế khí động học tinh vi với khả năng mang vũ khí và nhiên liệu bên trong thân giúp duy trì trạng thái tàng hình tuyệt đối. Washington Post từng mô tả hình dáng F-35 như một chiếc gương nghiêng để hướng tán xạ sóng radar ra xa nguồn phát. Bề mặt máy bay được xử lý nhẵn mịn đến hoàn hảo, đồng thời các bộ phận khó bảo vệ khỏi radar đều được giấu kín bên trong cấu trúc nhằm tránh bị phát hiện. Các chuyên gia của Skunk Works – bộ phận nghiên cứu đặc biệt của Lockheed Martin – cho biết trọng tâm cải tiến tiếp theo là nâng cao hiệu suất tàng hình đi kèm với chi phí bảo trì thấp hơn.
Máy bay F-35 mang tên lửa AIM-120 trong một cuộc tập trận của NATO.
Ngoài công nghệ tàng hình, hệ thống nhận thức tình huống trên F-35 là điểm sáng lớn nhất định nghĩa lại cách phi công tác chiến. Chiếc mũ tiên tiến tích hợp mọi dữ liệu về tốc độ, hướng, độ cao và mục tiêu được hiển thị trực tiếp lên kính chắn mặt giúp phi công có thể theo dõi toàn cảnh xung quanh mà không cần nhìn xuống bảng điều khiển. Hệ thống cảm biến DAS cung cấp góc nhìn 360 độ xuyên thấu mặt đất trong thời gian thực, mang lại lợi thế đáng kể về nhận diện và phản ứng nhanh trên chiến trường.
Phiên bản F-35B dùng cho Thủy quân lục chiến Mỹ.
Về vũ khí, F-35 sở hữu sức mạnh ngang ngửa các tiêm kích truyền thống nhưng ưu việt hơn nhờ tính đa dụng. Trong trạng thái tàng hình, nó có thể mang tới 4 loại vũ khí đặt bên trong khoang để không làm giảm hiệu quả che giấu. Khi không cần giữ bí mật về vị trí, máy bay có thể bổ sung thêm tới 6 vũ khí bên ngoài cánh, biến nó thành một “kho vũ khí bay” có khả năng áp đảo mục tiêu trên không cũng như dưới mặt đất. Phiên bản F-35A trang bị pháo 25 mm bốn nòng ngay trong thân tăng sức mạnh tổng thể. Trong chế độ tác chiến tối đa hay còn gọi là “chế độ quái vật”, F-35 có thể mang bom dẫn đường laser GBU-12 cùng tên lửa AIM-9 tạo ra sức công phá đáng kể dù việc gắn nhiều vũ khí ngoài thân làm giảm khả năng tàng hình.
F-35 hiện gồm ba biến thể chính: phiên bản A dành cho Không quân với khả năng hoạt động linh hoạt; phiên bản B cho Thủy quân Lục chiến có khả năng cất-hạ cánh thẳng đứng; phiên bản C phục vụ Hải quân với sải cánh rộng hơn để thích ứng tốt khi hoạt động trên tàu sân bay. Sự kiện Iran tuyên bố bắn trúng máy bay này gây chấn động vì đây là một trong những mẫu tiêm kích tinh vi và toàn diện nhất từng được chế tạo. Nhiều chuyên gia quốc phòng đánh giá F-35 vượt trội cả về công nghệ lẫn hiệu năng chiến đấu so với các đối thủ cùng kỳ.
Dù vậy, quá trình thử nghiệm và vận hành của F-35 cũng gặp không ít khó khăn với nhiều tai nạn và sự cố kỹ thuật nghiêm trọng được ghi nhận. Điển hình là lỗi liên quan đến chiếc mũ bay trị giá khoảng 400.000 USD từng khiến Lầu Năm Góc phải yêu cầu sửa chữa cấp thiết vào năm 2019. Sự cố ánh sáng xanh trên màn hình hiển thị làm phi công mất tập trung khi bay đêm hoặc trên tàu sân bay gây hạn chế nghiêm trọng về mặt an toàn.
Một vụ tai nạn khác xảy ra ngày 19/5/2020 khi chiếc F-35A thuộc Phi đội Chiến đấu số 58 gặp sự cố lúc hạ cánh tại căn cứ Eglin ở bang Florida. Phi công thoát hiểm kịp thời bằng dù, được cứu sống trong tình trạng ổn định. Nguyên nhân được cho là do sự phối hợp của yếu tố con người mệt mỏi, lỗi thiết kế hệ thống oxy và những tính năng phức tạp của F-35 gây mất tập trung kèm theo lỗi màn hình hiển thị gắn trên đầu cùng hệ thống điều khiển bay không phản hồi đúng yêu cầu.
