Crystal Palace
Quý đầu năm 2026 ghi nhận mức lợi nhuận đột phá từ các tập đoàn công nghệ hàng đầu nước Mỹ. Song, phía sau những con số lạc quan là một bức tranh tài chính phức tạp với nhiều dấu hỏi lớn. Trong ba tháng đầu năm, bốn ông lớn công nghệ đã chi hơn 130 tỷ USD cho hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI). Mặc dù vậy, các báo cáo tài chính vẫn thể hiện sự tăng trưởng lợi nhuận mạnh mẽ, với Alphabet và Amazon liên tiếp lập kỷ lục mới. Tuy nhiên, giới phân tích đặt ra câu hỏi về nguồn gốc thực sự của những con số này khi chi phí đầu tư không ngừng phình to.
Một bài viết gần đây từ nền tảng phân tích tài chính Bull Theory đã khơi dậy tranh luận sôi nổi trên mạng xã hội về cơ chế tạo dựng doanh thu trong lĩnh vực AI. Kết hợp với các báo cáo điều tra độc lập và dữ liệu từ Fortune, nhiều chuyên gia cho rằng hệ thống doanh thu đám mây trị giá hàng nghìn tỷ USD đang được hình thành dựa trên một chu trình kế toán phức tạp mà chính các tập đoàn công nghệ lớn xây dựng.
Trọng tâm của tranh luận nằm ở cách thức các tập đoàn công nghệ gắn kết tài chính với các startup AI. Khi những tên tuổi như Microsoft, Amazon hay Alphabet rót vốn hàng tỷ USD vào OpenAI hay Anthropic, phần lớn khoản đầu tư này không phải tiền mặt trực tiếp mà dưới dạng tín dụng cloud hoặc cam kết sử dụng hạ tầng điện toán. Startup AI dùng trực tiếp hạ tầng này để phát triển sản phẩm, trong khi các khoản chi phí đó lại được ghi nhận là doanh thu cloud cho nhà cung cấp hạ tầng.
Phụ thuộc ngày càng lớn của các ông lớn điện toán đám mây vào làn sóng AI
Theo dữ liệu từ The Information, OpenAI và Anthropic hiện chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng backlog doanh thu tương lai của các nhà cung cấp dịch vụ đám mây như Microsoft, Oracle, Google hay Amazon. Với Microsoft và Oracle, hơn một nửa lượng backlog đến từ các cam kết chi tiêu dành riêng cho AI. Điều này phản ánh mức tiêu thụ hạ tầng khổng lồ của startup AI nhưng cũng làm dấy lên lo ngại về sự phụ thuộc quá lớn vào vài khách hàng “cá voi” thay vì mạng lưới đa dạng truyền thống.
Mô hình này gợi nhớ đến thời kỳ dot-com đầu những năm 2000 khi các công ty viễn thông từng thực hiện giao dịch hoán đổi hạ tầng để tạo doanh thu. Tuy nhiên điểm khác biệt quan trọng là các thỏa thuận hiện nay hoàn toàn hợp pháp và được thực hiện theo chuẩn mực kế toán hiện hành.
Vòng lặp doanh thu cloud chỉ là bước đầu trong cấu trúc tài chính kỳ lạ này. Một điểm then chốt khác là cách các tập đoàn công nghệ ghi nhận lợi nhuận từ khoản đầu tư vào startup AI. Theo quy định kế toán ASU 2016-01 của Mỹ, giá trị khoản đầu tư cổ phần phải được cập nhật dựa trên giá trị thị trường mới nhất. Khi startup như Anthropic hoặc OpenAI được định giá cao hơn trong vòng gọi vốn mới, nhà đầu tư sở hữu cổ phần như Amazon hay Alphabet có thể ghi nhận phần tăng giá trị đó vào lợi nhuận chưa thực hiện.
Cách Big Tech ghi nhận lợi nhuận từ startup AI
Điều đặc biệt là cùng một khoản đầu tư vừa giúp startup AI tạo ra doanh thu thông qua việc sử dụng hạ tầng cloud, đồng thời giúp nhà đầu tư ghi nhận lợi nhuận kế toán khi định giá startup tăng lên. Chuyên gia Robert Willens từng giảng dạy tại Columbia Business School cho biết quy trình hạch toán này không bất thường vì nó tuân thủ quy định bắt buộc cập nhật định giá khi có vòng gọi vốn mới. Tuy nhiên ông lưu ý việc định giá startup tư nhân chủ yếu dựa trên vòng gọi vốn từ nhóm nhà đầu tư chiến lược khá nhỏ – trong đó có chính tập đoàn sở hữu cổ phần – nên có thể dẫn tới mức đánh giá nảy sinh xung đột lợi ích.
Thực tế báo cáo tài chính quý 1 năm 2026 củng cố luận điểm này khi Alphabet ghi nhận gần 29 tỷ USD lợi nhuận đến từ đánh giá lại khoản đầu tư vào các công ty tư nhân như Anthropic – chiếm gần một nửa tổng lợi nhuận kỷ lục 62,6 tỷ USD của hãng. Amazon cũng báo cáo khoản lợi nhuận khoảng 17 tỷ USD trước thuế từ khoản đầu tư tương tự, góp phần lớn vào tổng lợi nhuận của họ.
Tác động của định giá startup AI tới báo cáo lợi nhuận Big Tech
Bên cạnh đó, dòng tiền thật lại cho thấy cảnh tượng khác biệt rõ nét hơn khi Amazon phải chi hơn 44 tỷ USD tiền mặt để mở rộng trung tâm dữ liệu và hạ tầng phục vụ AI trong cùng kỳ. Dòng tiền tự do giảm mạnh khiến nhiều nhà phân tích cảnh báo mô hình kinh doanh dựa trên doanh thu kế toán chưa chắc đã chắc chắn về mặt tài chính.
Tác động của vòng lặp tài chính AI lên thị trường cổ phiếu
Sự tương tác giữa đầu tư vốn, doanh thu cloud, lợi nhuận kế toán và giá cổ phiếu tạo nên một vòng lặp tài chính phức tạp mà nhiều người ví von như câu chuyện “bỏ tiền túi trái lấy ra túi phải”. Khi định giá startup tăng, các tập đoàn công nghệ ghi nhận thêm lợi nhuận chưa thực hiện kéo theo hiệu ứng tích cực cho thị trường chứng khoán. Điều này thúc đẩy quỹ ETF, quỹ chỉ số và quỹ hưu trí tự động gia tăng tỷ trọng cổ phiếu Big Tech trong danh mục do vốn hóa tăng cao.
Tuy vậy vẫn có những ý kiến phản biện không đồng tình với quan điểm về bong bóng AI. Khác với thời kỳ dot-com đầy biến động và thiếu mô hình kinh doanh cụ thể, các nền tảng AI hiện nay đã bắt đầu tạo ra sản phẩm và dòng doanh thu thực tế. API của OpenAI hay Anthropic đã thu hút lượng lớn khách hàng trả phí là doanh nghiệp, đồng thời chatbot trí tuệ nhân tạo trở nên phổ biến đối với người dùng cá nhân.
Sản phẩm thực tế từ nền tảng AI
Ngoài ra, hạ tầng mà Big Tech xây dựng không chỉ phục vụ riêng cho mô hình ngôn ngữ mà còn vận hành phần lớn Internet toàn cầu cũng như hỗ trợ hàng triệu doanh nghiệp ngoài lĩnh vực AI. Việc mở rộng data center đang kích thích sự phát triển của chuỗi cung ứng công nghệ đa dạng từ chip xử lý GPU đến hệ thống làm mát và năng lượng.
Những tập đoàn sở hữu nguồn lực tài chính mạnh được xem là đang tiến hành cuộc chơi dài hơi nhằm giữ vững vị trí tiên phong trong kỷ nguyên công nghệ mới. Dù hiệu quả thương mại hóa AI còn nhiều thách thức trong ngắn hạn, khả năng duy trì tốc độ mở rộng hạ tầng vẫn được nhiều nhà đầu tư tin tưởng.
Cuộc bùng nổ AI chắc chắn đang mang lại những thay đổi đáng kể trong ngành công nghệ nhưng cách thức thị trường tài chính định giá cuộc đua này vẫn đầy tranh cãi. Phân tích từ Bull Theory cùng điều tra độc lập cho thấy sự liên kết mật thiết giữa đầu tư vốn vào AI, doanh thu dịch vụ đám mây và lợi nhuận kế toán của các đại gia thế giới số.
Tuy nhiên không thể khẳng định toàn bộ tăng trưởng hiện tại là do doanh thu “ảo”. Vấn đề cốt lõi nằm ở tốc độ mở rộng hạ tầng đang vượt xa khả năng thương mại hóa ngay lập tức của ngành AI. Nếu dòng tiền thực sự chảy đều và doanh thu đi lên bền vững thì đây sẽ là bước chuẩn bị cần thiết cho một nền tảng kỹ thuật số mới vững chắc. Ngược lại nếu đà tăng trưởng suy yếu thì kỳ vọng trên thị trường chứng khoán sẽ phải trải qua thử thách lớn.
Trước bối cảnh đó, nhiều chuyên gia đề xuất cơ quan quản lý cùng nhà đầu tư cần nâng cao giám sát đối với phương pháp ghi nhận lợi nhuận từ các khoản đầu tư vào startup AI cũng như phân biệt rõ ràng giữa thành quả hoạt động kinh doanh cốt lõi và lợi nhuận chưa thực hiện phát sinh từ việc định giá lại cổ phần.
