Crystal Palace
Bóng đá Đông Nam Á đang được ví như “đất dữ” đối với các huấn luyện viên người Nhật dù họ sở hữu trình độ chuyên môn cao và những thành tích xuất sắc tại quê nhà. Việc Hà Nội FC mới đây quyết định sa thải HLV Makoto Teguramori đã tiếp tục minh chứng cho thực trạng khó khăn mà những chiến lược gia Nhật Bản gặp phải khi làm việc tại khu vực này. Dù mang theo kinh nghiệm dày dạn và sự kỳ vọng lớn lao, nhiều HLV Nhật Bản vẫn không thể hiện được hiệu quả như mong muốn, dẫn đến những kết thúc đáng tiếc trong sự nghiệp cầm quân ở Đông Nam Á.
HLV Toshiya Miura từng là một trong những gương mặt điển hình của bóng đá Nhật Bản tại Việt Nam với phong cách chơi kỷ luật và chặt chẽ, phù hợp với thể hình nhỏ của các cầu thủ trong khu vực. Tuy nhiên, thành tích không như kỳ vọng khiến ông rời ghế trong thất bại. Mới đây, Makoto Teguramori – người đã giúp U23 Nhật Bản giành chức vô địch châu Á năm 2016 – cũng bị Hà Nội FC thanh lý hợp đồng chỉ sau chưa đầy một năm, khi đội bóng trải qua khởi đầu tệ hại với chỉ một điểm sau ba vòng đầu tiên của V-League và đứng tận vị trí thứ 11 trên bảng xếp hạng. Trước đó, CLB này cũng từng chia tay một HLV Nhật khác là Daiki Iwamasa. Tại Thái Lan, hàng loạt các chiến lược gia Nhật Bản danh tiếng như Nishino Akira, Takayuki Nishigaya hay Futoshi Ikeda đều gặp thất bại nặng nề. Nishino Akira dù dẫn dắt tuyển Nhật tiến sâu vào vòng 1/8 World Cup 2018 nhưng đã bị sa thải sau khi để mất chức vô địch AFF Cup 2018 và thất bại tại SEA Games 2019. Gần đây nhất, Futoshi Ikeda cũng bị loại khỏi vị trí huấn luyện viên tuyển nữ Thái Lan sau hai thất bại trước Việt Nam tại AFF Cup nữ 2025. Singapore cũng chứng kiến chuỗi thất bại liên tiếp với ba HLV người Nhật là Tatsuma Yoshida, Takayuki Nishigaya và Tsutomu Ogura bất chấp tài năng vốn có của họ.
Ngược lại, các nhà cầm quân Hàn Quốc lại gặt hái nhiều thành công vang dội tại Đông Nam Á nhờ khả năng thích nghi nhanh và xây dựng chiến lược phát triển dài hạn. Điển hình là ông Park Hang Seo với những dấu ấn lịch sử cho bóng đá Việt Nam gồm chức vô địch AFF Cup 2018, các huy chương vàng SEA Games 2019, 2021 và lần đầu tiên lọt vào vòng loại cuối cùng World Cup 2022. Tiếp nối thành công này là Kim Sang Sik – người đầu tiên giành cả hai danh hiệu AFF Cup và U23 Đông Nam Á chỉ trong vòng chưa đầy một năm. Tại Indonesia, HLV Shin Tae-yong cũng tạo được dấu ấn nổi bật bằng việc giúp đội tuyển quốc gia lọt vào bán kết Asian Games 2018. Sự khác biệt lớn nằm ở khả năng hòa nhập văn hóa địa phương, xây dựng kế hoạch lâu dài cùng kỹ năng truyền cảm hứng cho cầu thủ – điều mà nhiều HLV Nhật Bản còn thiếu hụt.
Mô hình thất bại của các huấn luyện viên Nhật Bản tại Đông Nam Á bắt nguồn từ nhiều yếu tố sâu xa. Đầu tiên là khác biệt về triết lý bóng đá và văn hoá làm việc: bóng đá Nhật tập trung vào kỷ luật nghiêm ngặt, chiến thuật bài bản cùng phát triển bền vững cầu thủ trẻ trong khi bóng đá Đông Nam Á ưu tiên kết quả nhanh chóng và lối chơi sáng tạo giàu cảm xúc. Sự cứng nhắc trong tư duy chiến thuật khiến các HLV Nhật khó thích nghi với môi trường cạnh tranh biến động liên tục tại đây. Điển hình như Futoshi Ikeda sử dụng lực lượng trẻ ở tuyển nữ Thái Lan gây ra nhiều bất ngờ tiêu cực khi đội tuyển thua sốc trước cả Việt Nam và Ấn Độ khiến ban lãnh đạo mất lòng tin nhanh chóng. Ngoài ra, rào cản ngôn ngữ và phong cách quản lý gần gũi của các cầu thủ Đông Nam Á cũng tạo nên sự khác biệt lớn. Các nhà cầm quân đến từ Nhật thường có thái độ làm việc nghiêm túc nhưng thiếu sự linh hoạt và mềm dẻo cần thiết để tạo động lực tinh thần cho cầu thủ vùng nhiệt đới.
Đông Nam Á: “Đất dữ” của HLV Nhật – Ảnh 1.
Thêm vào đó, áp lực từ kỳ vọng quá cao và sự thiếu kiên nhẫn trong nội bộ các liên đoàn bóng đá Đông Nam Á khiến các huấn luyện viên người Nhật nhanh chóng phải rời ghế dù họ có tiềm năng phát triển lâu dài. Liên đoàn bóng đá Thái Lan (FAT) là ví dụ điển hình khi không giữ được niềm tin với HLV Ikeda sau chuỗi kết quả đáng thất vọng mặc dù ông từng có thành tích vượt trội cùng tuyển nữ Nhật Bản tại World Cup 2023. Cuối cùng là sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt giữa các quốc gia trong khu vực với những đối thủ như Việt Nam, Indonesia hay Myanmar đang ngày càng trở nên mạnh mẽ đòi hỏi khả năng thích ứng nhanh mà nhiều HLV người Nhật chưa đáp ứng được. Những sai sót chiến thuật, thiếu quyết tâm cũng như phản ứng chậm chạp được ví von tương tự thất bại của chính đội tuyển Nhật Bản tại Asian Cup 2023.
Tổng kết lại, mặc dù các huấn luyện viên người Nhật rất tài năng và có nền tảng chuyên môn vững chắc nhưng những thất bại ở Đông Nam Á phản ánh khoảng cách không chỉ về chuyên môn mà còn về văn hoá và chiến lược phát triển bóng đá phù hợp với đặc thù khu vực. Để vượt qua “lời nguyền” này cần sự kiên nhẫn đồng thời từ cả hai phía giữa ban lãnh đạo câu lạc bộ hoặc Liên đoàn với chính các huấn luyện viên nhằm giúp họ từng bước hòa nhập sâu hơn vào môi trường đầy thách thức nhưng cũng rất tiềm năng của bóng đá Đông Nam Á.
