Crystal Palace
Ở mùa giải năm nay, các đội bóng Italy tiếp tục thể hiện bộ mặt yếu kém tại đấu trường châu Âu khi Atalanta thất bại nặng nề 2-10 trước Bayern Munich ở vòng 1/8 Champions League. Đây là lần thứ tư trong sáu mùa gần nhất, bóng đá Italy không có đại diện nào góp mặt ở tứ kết giải đấu danh giá nhất cấp CLB này. Trong khi đó, Napoli – nhà đương kim vô địch Serie A – bị loại ngay từ vòng bảng, còn Juventus và Inter Milan cũng sớm phải dừng bước sau các vòng play-off trước Galatasaray và Bodo/Glimt. Kết quả này phản ánh rõ ràng sự sa sút của bóng đá Italy trên bản đồ bóng đá châu lục.
Việc Serie A tụt xuống vị trí thứ năm trong cuộc đua giành suất dự Champions League dựa trên hệ số điểm UEFA, thậm chí đứng sau cả Bồ Đào Nha, cho thấy những khó khăn nghiêm trọng mà giải đấu hàng đầu nước Ý đang phải đối mặt. Sau loạt trận vòng 1/8 ở Europa League và Conference League, Italia chỉ còn hai đại diện vào tứ kết là Bologna và Fiorentina, trong khi số đội tham dự Champions League mùa tới vẫn giữ nguyên ở con số bốn.
HLV Raffaele Palladino của Atalanta thừa nhận sự khác biệt về đẳng cấp so với những ông lớn châu Âu như Bayern Munich là rất lớn. Ông nhấn mạnh tốc độ, khả năng di chuyển không bóng và nền tảng thể lực vượt trội của đối thủ Đức khiến các cầu thủ Italy gặp nhiều khó khăn. Vị chiến lược gia sinh năm 1984 cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở khía cạnh kỹ thuật mà mang tính hệ thống, yêu cầu một cuộc cách mạng trong công tác đào tạo trẻ tập trung phát triển kỹ năng cá nhân và tư duy chiến thuật để bắt kịp xu thế hiện đại.
Hậu vệ Atalanta Giorgio Scalvini tranh chấp cùng Harry Kane tại Allianz Arena
Những cảnh báo này không phải lần đầu tiên được đưa ra bởi các chuyên gia và cựu danh thủ Italy. Huyền thoại Fabio Capello từng chia sẻ trên truyền thông rằng các học viện bóng đá Italy tập trung quá nhiều vào chiến thuật mà bỏ quên việc rèn luyện kỹ thuật cá nhân cho cầu thủ trẻ. Phong cách đào tạo này đã để lại hậu quả lâu dài khiến bóng đá Italy ngày càng tụt hậu so với Tây Ban Nha hay Anh về chất lượng và sự sáng tạo trên sân cỏ.
Thực tế cũng chứng minh điều đó qua việc Como – đội bóng đang dẫn dắt bởi HLV Cesc Fabregas – sử dụng rất ít cầu thủ gốc Italy trên sân. Fabregas cho biết ông hiếm khi lựa chọn cầu thủ nội địa vì thiếu nhân tố đủ tài năng để đáp ứng phong cách chơi kiểm soát bóng và ban bật nhanh. Điều này đã giúp Como lọt vào top 4 Serie A mùa này nhưng cũng làm dấy lên lo ngại về tương lai nguồn nhân lực nội địa của bóng đá Italy.
HLV Fabregas cùng các cầu thủ trẻ tại Como
Ngoài ra, Nemanja Matic – tiền vệ Serbia đang thi đấu tại Serie A cho Sassuolo – cũng bày tỏ quan điểm tương tự khi chỉ ra hệ thống đào tạo thiếu chú trọng vào kỹ thuật cá nhân và sự sáng tạo. Matic cho rằng bóng đá Italy vẫn đang giữ lối chơi thận trọng và chiến thuật phòng ngự quá mức khiến các đội thiếu sức tấn công và cường độ trận đấu thấp hơn nhiều so với các giải đấu hàng đầu châu Âu khác như Anh hay Pháp.
Ngôi sao Nemanja Matic thi đấu ở Serie A
Trước đây chưa lâu, Serie A từng ghi nhận một thời kỳ huy hoàng khi có tới sáu câu lạc bộ góp mặt ở tứ kết các giải châu Âu, trong đó ba đội chơi tại Champions League. Sáu năm qua cũng chứng kiến những danh hiệu cấp câu lạc bộ cùng sân chơi quốc tế được nâng cao trên đất Italy. Tuy nhiên, sự ổn định và tiến bộ lâu dài vẫn chưa quay trở lại do nhiều yếu tố như vấn đề tài chính hạn hẹp, cơ sở hạ tầng thi đấu chưa đồng bộ, cùng việc chuyển giao lực lượng chưa hiệu quả tại những đội bóng lớn.
Các đội nhỏ vươn lên làm nên sức hấp dẫn cho Serie A
Theo báo cáo tài chính mới nhất của ngành thể thao châu Âu, doanh thu trung bình mỗi câu lạc bộ Serie A chỉ đạt khoảng 168 triệu USD, thấp hơn đáng kể so với các giải La Liga hay Bundesliga và đặc biệt là Ngoại hạng Anh. Mặc dù chi tiêu chuyển nhượng của các đội Italy không hề thấp, nhưng phần lớn nguồn tiền không được sử dụng một cách hiệu quả để nâng cao chất lượng đội hình cũng như phát triển hạ tầng cần thiết như sân vận động riêng biệt – vốn là rào cản lớn hạn chế sự phát triển thương mại và doanh thu các ngày thi đấu.
Một điểm nghẽn khác kéo dài là việc thiếu hụt tài năng nội địa do tỷ lệ cầu thủ ngoại quá cao tại Serie A hiện lên đến 68%. Điều này khiến nhiều người lo ngại về tương lai bóng đá Italy nếu không có những thay đổi căn bản tại khâu đào tạo trẻ nhằm trao cơ hội phát triển cho tài năng bản địa như lời kêu gọi của huấn luyện viên Gennaro Gattuso – người đang chịu trách nhiệm dẫn dắt tuyển quốc gia Italy chuẩn bị cho vòng loại World Cup sắp tới.
Gattuso và Raspadori tại vòng loại World Cup 2026
Trong khi đó, mặt tích cực rõ nét nhất ở Serie A lúc này chính là sự cạnh tranh gay gắt giữa các đội bóng. Khi những ông lớn truyền thống trượt dốc hoặc bất ổn về nhân sự cũng như chiến thuật, các câu lạc bộ nhỏ và trung bình lại có cơ hội bật lên mạnh mẽ hơn. Bologna vừa giành chức vô địch Coppa Italia lần đầu tiên sau hơn nửa thế kỷ, còn Como dưới sự dẫn dắt của Fabregas cũng nằm trong nhóm tranh vé dự cúp châu Âu. Điều này làm tăng thêm sức hút và tính hấp dẫn cho giải đấu hàng đầu nước Ý dù vẫn còn nhiều thử thách phía trước.
Sự thay đổi tích cực từ những câu lạc bộ nhỏ giúp Serie A hấp dẫn hơn
Dù bóng đá Italy hiện chưa thể trở lại thời kỳ đỉnh cao như quá khứ huy hoàng từng làm say mê người hâm mộ toàn thế giới thì vẫn tồn tại những tia hy vọng từ thành tích quốc tế của U17, U19 hay U20 gần đây cũng như nỗ lực cải tổ nền bóng đá nội địa. Thách thức lớn nhất lúc này là việc xây dựng một dự án dài hạn để thay đổi căn bản từ đào tạo trẻ đến quản lý tài chính và cơ sở vật chất nhằm giúp Italia sớm tái xuất mạnh mẽ trên trường châu Âu.
