Crystal Palace
Antonio Conte đã trải qua một hành trình đáng chú ý từ hình ảnh HLV được xem là cứng nhắc, gắn liền với sơ đồ chiến thuật cố định, đến một nhà cầm quân linh hoạt và sáng tạo tại Napoli. Phiên bản Conte 3.0 đánh dấu sự thay đổi vượt bậc về mặt chiến thuật khi ông không bó mình vào những nguyên tắc cũ mà biết cách biến hóa để tận dụng tối đa sức mạnh đội bóng, giúp Napoli thăng hoa và duy trì vị thế hàng đầu Serie A. Tinh thần chiến đấu mãnh liệt cùng khả năng điều chỉnh chiến thuật linh động là điểm sáng giúp Conte xây dựng nên một đội bóng vừa mạnh mẽ vừa giàu sức sáng tạo.
Vào mùa thu năm 2023, chỉ ít tuần trước khi nhận lời dẫn dắt Tottenham thay thế Nuno Espirito Santo, Antonio Conte đã có mặt tại Festival dello Sport do Gazzetta dello Sport tổ chức gần dãy núi Dolomiti. Tại đây, ông được yêu cầu mô tả sơ đồ chiến thuật 4-2-4 – hệ thống từng giúp ông thành công với Bari và Siena trong việc giành vé lên Serie A các năm 2009 và 2011. Tuy nhiên, truyền thông Turin từng chỉ trích ông vì cho rằng Conte quá cứng nhắc với sơ đồ này khi dẫn dắt Juventus. Khi đứng trước bàn Subbuteo tượng trưng cho sân đấu, Conte bật cười với hình ảnh các quân cờ xếp thành hàng thủ ba người – lối chơi từng mang lại vinh quang cho Juventus, Chelsea và Inter Milan.
Conte với cá tính mạnh mẽ
Sơ đồ 3-5-2 cùng các biến thể của nó đã trở thành dấu ấn đặc trưng của Conte trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, hình ảnh ‘cứng nhắc’ hay ‘giáo điều’ thường gán cho ông không phản ánh đúng bản chất thực sự của một chiến lược gia luôn biết thích nghi và đổi mới để phù hợp với tình hình thực tế. Sự linh hoạt này chính là yếu tố làm nên sự khác biệt của Conte so với nhiều đồng nghiệp.
Gần đây, khi Napoli chuẩn bị đối đầu Manchester City tại Champions League, câu chuyện về sự kiên định trong chiến thuật lại được nhắc tới sau thất bại nặng nề của MU dưới tay Man City. Ruben Amorim bị chỉ trích vì giữ nguyên sơ đồ 3-4-2-1 dù kết quả không như ý, trong khi ông tuyên bố vẫn tin tưởng vào con đường mình chọn. Khác với quan điểm đó, Conte lại thể hiện sự thay đổi rõ ràng trong cách tiếp cận. Chính sự linh hoạt và khả năng điều chỉnh chiến thuật liên tục là lý do giúp ông duy trì được thành công ở những môi trường bóng đá khắc nghiệt nhất.
Tại ngôi nhà riêng ở Turin, Conte dành nhiều thời gian nghiên cứu trận đấu qua các đoạn video và thử nghiệm trên bàn Subbuteo nhằm tìm ra phương án tối ưu nhất cho đội bóng. Ông từng chia sẻ rằng bóng đá luôn tiến hóa liên tục và các huấn luyện viên cần học hỏi từ nhau để phát triển phong cách riêng biệt. Trong quãng nghỉ giữa hai nhiệm kỳ tại Tottenham và Napoli, Conte không ngừng học hỏi để hoàn thiện bản thân. Kết quả chính là phiên bản mới – Conte 3.0 – với cách tiếp cận mềm dẻo nhưng hiệu quả hơn hẳn.
Conte nâng cao chức vô địch Serie A cùng Napoli
Đội bóng Napoli dưới sự dẫn dắt của Conte vẫn giữ được những giá trị nền tảng như tinh thần thi đấu kiên cường, cân bằng đội hình và cường độ cao trong từng pha bóng. Tuy nhiên, cách triển khai lối chơi hiện nay đã có nhiều cải tiến rõ nét so với mẫu số chung trước đây của ông. Trong trận thắng Fiorentina 3-1 gần đây, Napoli sử dụng hàng thủ bốn người thay vì ba người truyền thống. Đáng chú ý là vai trò đa năng của đội trưởng Giovanni Di Lorenzo khi anh luân phiên đảm nhiệm vị trí hậu vệ biên, trung vệ hoặc tiền vệ tùy thuộc diễn biến trận đấu.
Tương tự như vậy, Kevin De Bruyne đang trở thành nhân tố toàn diện nhất dưới thời Conte khi thi đấu ở mọi vị trí từ tiền vệ phòng ngự số 6 đến tiền đạo số 9 hay chạy cánh số 11. Điều này gợi nhớ đến thời điểm năm 2011 khi Conte buộc phải điều chỉnh chiến thuật để phát huy hết khả năng của Andrea Pirlo tại Juventus – bước ngoặt giúp đội bóng thành Turin bất bại suốt mùa giải đoạt Scudetto. Lần này cũng vậy, chiến lược gia người Ý cho thấy sự tinh tế trong việc thiết kế vai trò phù hợp nhất cho cầu thủ xuất sắc nhằm mang lại hiệu quả tối ưu.
Nhìn lại mùa giải trước, khi chuyển từ sơ đồ 3-4-2-1 sang 4-3-3 để tận dụng tốt hơn tiềm năng của Khvicha Kvaratskhelia, Conte chứng minh rằng ông không bị giới hạn bởi bất cứ khuôn khổ nào mà luôn sẵn sàng thử nghiệm để thích nghi theo từng đối thủ và tình huống cụ thể. Dù Kvaratskhelia đã ra đi nhưng ông vẫn duy trì sự biến hóa đa dạng trong lối chơi chứ không trở lại nguyên trạng ban đầu. Thành tích giành Scudetto cùng Juventus, Inter rồi nay là Napoli khiến ông trở thành HLV đầu tiên sau Fabio Capello chinh phục Serie A với ba câu lạc bộ khác nhau.
Bản thân De Bruyne cũng được Conte ca ngợi như một thiên tài sở hữu kỹ thuật và tầm nhìn xuất sắc: “Nhiệm vụ của tôi là xây dựng hệ thống để các cầu thủ có thể phối hợp hài hòa cùng nhau và phát huy tối đa phẩm chất cá nhân.” Tiền vệ người Bỉ đã ghi được hai bàn thắng chỉ sau ba trận đầu tiên khoác áo Napoli giúp đội chủ sân Diego Armando Maradona liên tiếp giành trọn vẹn điểm số và thăng hoa trên bảng xếp hạng. Nhà bình luận Beppe Bergomi còn ví von Napoli dưới thời Conte giống như Fluminense – đội bóng Brazil nổi tiếng với lối chơi kết nối linh hoạt không phân định vị trí rõ rệt.
Conte hướng tới Champions League
Mặc dù đã giành tổng cộng sáu danh hiệu lớn tại Serie A và Premier League trong vòng chín mùa giải dẫn dắt các câu lạc bộ hàng đầu như Juventus, Chelsea hay Inter Milan, nhưng thành tích ở Champions League vẫn là bài toán chưa có lời giải trọn vẹn với Antonio Conte. Và lần tiến sâu nhất của ông trên đấu trường danh giá này mới chỉ dừng lại ở vòng tứ kết năm 2013 cùng Juventus. Tuy nhiên cần lưu ý rằng phần lớn thời gian cầm quân tại các CLB trước đó đều bắt đầu khi đội bóng đang trong giai đoạn khủng hoảng hoặc sứt mẻ lực lượng nghiêm trọng.
Juventus trước khi có Conte phải trải qua hai mùa liên tiếp đứng thứ bảy trên bảng xếp hạng; Chelsea rơi vào cảnh hỗn loạn sau mùa giải thất bại dưới thời Jose Mourinho; Tottenham đang loay hoay chưa tìm được hướng đi ổn định kể từ năm 2021; còn Napoli vừa trải qua mùa bảo vệ ngôi vô địch Serie A kém cỏi nhất lịch sử. Dù vậy, ngay lập tức ông biến những tập thể này trở thành ứng viên vô địch quốc nội trong tích tắc. Còn Champions League vốn là hành trình dài hơi nhiều thử thách nên đôi lúc ông chia tay CLB trước lúc họ gặt hái thành quả đỉnh cao dù nền móng đã được đặt vững chắc. Có thể lấy ví dụ Juventus hay Inter sau đó đều lọt vào chung kết châu Âu nhờ di sản mà Conte xây dựng.
Phong cách cá tính mạnh mẽ từng khiến Antonio Conte gây tranh cãi nhưng đồng thời cũng khiến nhiều lãnh đạo cấp cao như Beppe Marotta (Inter Milan) hay Fabio Paratici (Tottenham Hotspur) không ngừng tìm cơ hội tái hợp vì mục tiêu chung: giành chức vô địch quốc nội. Tại Serie A hiện nay, ông còn nổi tiếng với khả năng hồi sinh những cầu thủ từng bị đánh giá thấp hoặc thất sủng ở các đội bóng lớn như Ashley Young, Romelu Lukaku, Scott McTominay cũng như tân binh Rasmus Hojlund – người lập tức ghi bàn ngay trận ra mắt Napoli và được kỳ vọng trở thành mũi nhọn tốc độ phản công lợi hại.
Ở tuổi 56, Antonio Conte vẫn duy trì vẻ nhiệt huyết nóng bỏng trên đường biên kỹ thuật nhưng đồng thời trưởng thành hơn về mặt chiến thuật so với những ngày đầu tiên đến Ý hay Anh Quốc làm việc. Những định kiến về một HLV “cứng nhắc” cần phải được rà soát lại bởi Conte giờ đây là minh chứng sống cho sức mạnh của sự đổi mới và tư duy sáng tạo liên tục nhằm thích nghi với dòng chảy hiện đại của bóng đá đỉnh cao.
