U23 châu Á
Crystal Palace
Hedy Lamarr là biểu tượng huyền thoại của Hollywood không chỉ bởi nhan sắc nổi bật mà còn vì những đóng góp khoa học đột phá.
Được mệnh danh là người phụ nữ đẹp nhất thế giới, bà quyến rũ hàng triệu trái tim khán giả nhưng đồng thời cũng là một nhà phát minh vĩ đại, đã đặt nền móng cho các công nghệ không dây hiện đại như Wi-Fi, Bluetooth và GPS. Cuộc đời Hedy là hành trình đầy thăng trầm giữa hào quang sân khấu và sự công nhận muộn màng dành cho trí tuệ cùng những sáng chế mang tính cách mạng.
Hedy Lamarr tên thật là Hedwig Eva Maria Kiesler, sinh năm 1914 tại Vienna trong một gia đình Do Thái giàu có và được nuôi dưỡng trong môi trường khuyến khích sự sáng tạo, khám phá khoa học từ nhỏ. Tuy vậy, bà lại lựa chọn con đường nghệ thuật khi tuổi đời còn rất trẻ. Năm 19 tuổi, vai diễn gây chấn động trong bộ phim “Ecstasy” (1933) với cảnh khỏa thân đầu tiên trên màn ảnh khiến dư luận châu Âu dậy sóng. Vẻ đẹp táo bạo và gợi cảm của bà lập tức thu hút ánh nhìn toàn châu Âu.
Hedy Lamarr thời trẻ
Tuy nhiên, cuộc sống cá nhân của Hedy lại chứa đựng nhiều đau thương. Bà kết hôn với Friedrich Mandl – một ông trùm kinh doanh vũ khí quyền lực và kiểm soát nghiêm ngặt mọi hoạt động của bà. Cuộc hôn nhân này biến thành một “nhà tù vàng” khi Mandl cấm bà tham gia diễn xuất và thường xuyên dẫn bà đến các cuộc gặp gỡ với giới buôn bán vũ khí và quan chức Đức Quốc xã. Tại đây, Hedy vô tình nghe được các bí mật quân sự, mở ra nguồn cảm hứng để bà bắt đầu nghĩ về việc áp dụng khoa học nhằm phục vụ mục đích phòng thủ. Sau bốn năm chịu đựng sự ngột ngạt, bà đã quyết định trốn thoát khỏi người chồng độc đoán.
Năm 1937, lợi dụng chuyến đi công tác tới London, Hedy thành công chạy trốn khỏi Áo. Tại đây, bà gặp Louis B. Mayer – ông trùm hãng phim MGM – người nhanh chóng ký hợp đồng và đổi tên bà thành Hedy Lamarr để làm mới hình ảnh. Với sắc đẹp trời ban cùng sự duyên dáng đặc biệt, Hedy nhanh chóng tỏa sáng tại Hollywood, trở thành minh tinh hạng A và được báo chí ca ngợi là “nữ thần nóng bỏng số 1 thế giới”. Bộ phim đầu tay ở Mỹ “Algiers” (1938) đưa bà lên đỉnh cao danh vọng. Tiếp đó là hàng loạt tác phẩm ăn khách như “Boom Town” (1940), “White Cargo” (1942), “Samson and Delilah” (1949) đã khẳng định vị thế của bà.
Hedy Lamarr tỏa sáng tại Hollywood
Dẫu đạt được danh tiếng với tư cách một ngôi sao điện ảnh, Hedy chưa từng muốn mình bị giới hạn chỉ bởi vẻ đẹp ngoại hình. Trong những giờ nghỉ giữa các cảnh quay, bà say mê nghiên cứu các thiết bị điện tử và kỹ thuật vô tuyến. Một người bạn từng chia sẻ rằng thay vì dành thời gian chăm chút cho ngoại hình như các diễn viên khác, Hedy luôn dành tâm huyết để tháo lắp đồ điện tử và tìm hiểu cơ chế vận hành của chúng. Tại nhà riêng, bà xây dựng một phòng thí nghiệm nhỏ để thử nghiệm các ý tưởng sáng chế cá nhân.
Hedy Lamarr với phát minh chuyển đổi tần số
Đỉnh cao trong sự nghiệp sáng chế của Hedy chính là phương pháp chuyển đổi tần số – nguyên lý cơ bản dẫn đến sự phát triển của Bluetooth, Wi-Fi và GPS ngày nay. Khi Chiến tranh Thế giới thứ hai bùng nổ vào năm 1940, bà nhận thấy ngư lôi điều khiển bằng sóng radio dễ dàng bị quân địch làm nhiễu tín hiệu dẫn đến sai lệch hướng bay. Từ đó, Hedy nảy ra ý tưởng sử dụng kỹ thuật “nhảy” tần số liên tục giữa nhiều kênh khác nhau để tránh bị can thiệp.
Phương pháp chuyển đổi tần số chống gây nhiễu
Bà hợp tác cùng George Antheil – nhà soạn nhạc tài ba – để tạo ra hệ thống đồng bộ hóa thiết bị phát và thu theo chuỗi mã hóa sử dụng cuộn giấy đục lỗ tương tự cây đàn piano cơ học pianola, cho phép tín hiệu radio liên tục thay đổi qua 88 tần số khác nhau theo trình tự xác định trước. Phát minh này được cấp bằng sáng chế vào năm 1942 và trao cho Hải quân Mỹ nhằm hỗ trợ sản xuất ngư lôi an toàn hơn.
Bằng sáng chế phương pháp nhảy tần số
Dù vậy, công nghệ này quá tiên tiến vượt thời đại nên ban đầu bị Hải quân Mỹ từ chối áp dụng vì cho rằng phức tạp và khó khả thi. Thay vào đó họ đề nghị Hedy tận dụng danh tiếng để vận động mua trái phiếu chiến tranh. Bà đã làm theo nhưng những đóng góp khoa học lớn lao vẫn chìm vào quên lãng suốt nhiều thập kỷ. Mãi đến năm 1962, công nghệ nhảy tần số mới được triển khai trong quân đội Mỹ song lúc này bằng sáng chế đã hết hạn nên Hedy không nhận được lợi ích tài chính nào từ phát minh của mình.
Sự công nhận dành cho tài năng khoa học của Hedy chỉ thực sự đến muộn màng vào cuối đời. Năm 1997 ở tuổi 82, Electronic Frontier Foundation trao cho bà hai giải thưởng danh dự về những đóng góp kỹ thuật xuất sắc. Đến năm 2014, tên tuổi bà được ghi danh trong Đại sảnh Danh vọng Nhà phát minh Quốc gia Hoa Kỳ như một biểu tượng của sự sáng tạo vượt bậc. Giải thưởng mang tên “Hedy Lamarr Award for Innovation in Entertainment Technology” được thành lập nhằm tôn vinh phụ nữ có ảnh hưởng lớn trong lĩnh vực công nghệ giải trí cũng lấy cảm hứng từ cuộc đời và sự nghiệp của nữ minh tinh này.
Tôn vinh di sản khoa học
Cuộc đời cá nhân của Hedy cũng trải qua nhiều biến cố phức tạp với sáu lần kết hôn và ba người con. Mối tình sâu đậm nhưng đầy sóng gió với Clark Gable – nam tài tử đào hoa nổi tiếng – kéo dài nhiều năm nhưng không bền vững do tính cách bất ổn và sự phản bội liên tục từ phía Gable khiến bà phải liên tục tìm kiếm chỗ dựa mới thông qua các cuộc hôn nhân khác nhau. Những hồi ký về cuộc đời bà đôi khi gây tranh cãi vì chi tiết phóng đại nhưng cũng phản ánh phần nào những khó khăn trong việc cân bằng giữa danh vọng và hạnh phúc cá nhân.
Những năm tháng cuối đời chứng kiến nữ minh tinh sống cô đơn tại Mỹ giữa những rắc rối pháp lý với truyền thông và thiếu vắng những tác phẩm điện ảnh xứng đáng với tài năng vốn có. Bà qua đời ở tuổi 85 vì bệnh tim với di sản lớn lao vừa là vẻ đẹp trường tồn trên màn bạc vừa là trí tuệ tiên phong góp phần hình thành nên các chuẩn mực công nghệ hiện đại mà thế giới vẫn đang sử dụng mỗi ngày.
Di sản kép về sắc đẹp và trí tuệ
