Crystal Palace
Meta Platforms từng được xem là biểu tượng của sự thịnh vượng tài chính với nguồn thu khổng lồ nhưng hiện tại lại đang đối mặt với tình trạng tài chính căng thẳng khi khoản nợ của công ty tăng lên gần 60 tỷ USD. Công ty liên tục phải vay thêm hàng chục tỷ USD nhằm đầu tư cho các trung tâm dữ liệu mới, một phần quan trọng trong chiến lược chuyển đổi sang nền tảng hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI). Dù tạo ra lượng tiền mặt lớn trong năm qua, Meta phải chịu áp lực lớn từ các chi phí liên quan đến trả lương bằng cổ phiếu cho nhân viên, bao gồm cả thuế khấu trừ và việc mua lại cổ phiếu nhằm giảm thiểu pha loãng vốn. Điều này khiến nợ trên bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp tăng mạnh một cách không thể tránh khỏi.
Mark Zuckerberg và sự chuyển mình của Meta từ cỗ máy in tiền thành lò đốt tiền
Khoản nợ hợp pháp đã tăng gấp đôi lên 58,7 tỷ USD trong vòng một năm qua, chưa kể đến những khoản chi phí tiềm ẩn liên quan đến dự án xây dựng trung tâm dữ liệu trị giá 27 tỷ USD mà công ty chưa đưa vào báo cáo tài chính. Đây là thách thức lớn dành cho các nhà đầu tư khi định giá cổ phiếu trở nên phức tạp hơn bao giờ hết. Với vốn hóa thị trường khoảng 1,66 nghìn tỷ USD, cổ phiếu công ty giao dịch ở mức cao gấp 38 lần dòng tiền tự do dự kiến năm 2025. Tuy nhiên, nếu tính thêm chi phí tiền mặt dành cho trả thưởng cổ phiếu thì con số này tăng đột biến, vượt xa ngưỡng thông thường, lên hơn 1.000 lần.
So sánh với nhiều tập đoàn công nghệ khác như Alphabet hay Microsoft, Meta chiếm tỷ lệ cao bất thường trong khoản chi phí tiền mặt dùng để trả lương bằng cổ phiếu so với dòng tiền tự do. Đây là chỉ số rất quan trọng phản ánh khả năng công ty tạo ra dòng tiền sau khi tái đầu tư vào hoạt động kinh doanh, từ đó có thể trả cổ tức hoặc giảm nợ. Điều này cho thấy dù bề ngoài hoạt động kinh doanh lõi của Meta vẫn tạo ra lượng tiền đáng kể, nhưng thực tế dòng tiền còn lại để sử dụng rất hạn chế bởi các nghĩa vụ chi trả.
Cụ thể, Meta báo cáo đạt được 43,6 tỷ USD dòng tiền tự do trong năm 2025, căn cứ vào tổng dòng tiền hoạt động là 115,8 tỷ USD trừ đi chi tiêu vốn lên tới 72,2 tỷ USD. Lý thuyết thì đây là cơ sở tài chính đủ mạnh để hãng tiếp tục mở rộng hạ tầng AI quy mô lớn. Nhưng thực tế lại cho thấy phần lớn số tiền này đã bị “ngốn” bởi khoản chi trả dưới dạng cổ phiếu cho nhân viên và lãnh đạo. Chi phí trực tiếp liên quan đến việc trao thưởng cổ phiếu lên đến khoảng 42 tỷ USD – tương đương gần như toàn bộ dòng tiền tự do năm vừa qua – chưa kể thêm gần 24 tỷ USD mà công ty phải mua lại cổ phiếu để chống pha loãng vốn.
Dưới góc độ kinh tế học, điều này đồng nghĩa rằng dù nhìn cận cảnh có vẻ như Meta đang sở hữu nguồn lực dồi dào nhưng dòng tiền thực tế đang rời khỏi tay công ty vào lợi ích của nhân viên và ban lãnh đạo thông qua các hình thức cổ phần. Các nhà đầu tư vì thế đứng trước bài toán khó về việc liệu khoản đầu tư lớn vào AI có thể duy trì lâu dài khi công ty vẫn phụ thuộc nhiều vào vốn vay để tài trợ tham vọng phát triển hạ tầng.
Meta đang bước chân vào thời kỳ đầu tư mạnh mẽ nhất lịch sử khi dự định rót từ 60 đến 70 tỷ USD chỉ trong năm 2025 nhằm xây dựng hệ thống trung tâm dữ liệu cũng như hạ tầng phục vụ cho các mô hình AI thế hệ mới. Mục tiêu là biến nền tảng mạng xã hội truyền thống thành một “cỗ máy tính toán” hàng đầu toàn cầu phục vụ cho cuộc đua AI – lĩnh vực được CEO Mark Zuckerberg xác định là ưu tiên chiến lược số một. Thành công bước đầu với mô hình mã nguồn mở Llama càng thúc đẩy quyết tâm gia tăng năng lực tính toán bằng việc trang bị số lượng lớn chip xử lý đồ họa (GPU) tiên tiến để cạnh tranh trực tiếp với các đối thủ lớn như Microsoft hay Google.
Mark Zuckerberg và sự chuyển mình của Meta từ cỗ máy in tiền thành lò đốt tiền
Nhiều chuyên gia đánh giá đây là một canh bạc lớn của Meta khi họ chấp nhận hy sinh dòng tiền ngắn hạn nhằm tích luỹ lợi thế công nghệ dài hạn trên thị trường đầy cạnh tranh khốc liệt. Trong bối cảnh doanh thu quảng cáo vẫn đóng vai trò chủ đạo, chiến lược chi tiêu khổng lồ kéo theo áp lực về tính bền vững tài chính ngày càng gia tăng khi công ty không ngừng vay nợ để trang trải các dự án quy mô.
Theo nhận định từ các nguồn tin uy tín trên thị trường tài chính quốc tế, nếu những sản phẩm AI của Meta được thương mại hóa hiệu quả – bao gồm trợ lý ảo hay công cụ quảng cáo thông minh hơn – khoản đầu tư khổng lồ sẽ củng cố vị thế dẫn đầu trong ngành suốt thập kỷ tới. Ngược lại, nếu hiệu quả thương mại thấp hơn kỳ vọng thì gánh nặng chi phí hạ tầng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng tới lợi nhuận và giá trị cổ phiếu.
Tình hình hiện nay buộc các nhà đầu tư phải cân nhắc kỹ càng về viễn cảnh phát triển cũng như mức độ rủi ro liên quan đến chiến lược táo bạo biến Meta từ “cỗ máy in tiền” trở thành “lò đốt tiền” dưới sự dẫn dắt của Mark Zuckerberg.
