Crystal Palace
Man Utd vừa công bố kế hoạch xây dựng sân vận động mới để thay thế cho Old Trafford đã dần xuống cấp. Tuy nhiên, dự án này không chỉ đơn thuần là một công trình thể thao mà còn tiềm ẩn nguy cơ lặp lại mô hình sử dụng ngân sách công phục vụ lợi ích tư nhân, tương tự cách làm ở Mỹ.
Theo đó, để có mặt bằng triển khai, CLB đang kêu gọi chính phủ hỗ trợ chi phí di dời một trung tâm vận tải quan trọng với con số lên đến hàng trăm triệu bảng, thậm chí từng được định giá gần một tỷ bảng. Mặc dù giới chức địa phương phủ nhận việc dùng ngân sách công vào việc xây dựng sân mới, thực tế dự án không thể tiến hành nếu không có khoản hỗ trợ này. Đây chính là hình thức hỗ trợ gián tiếp, giúp Man Utd tiết kiệm đáng kể chi phí, khiến nhiều chuyên gia cảnh báo về những lời hứa kinh tế đầy cám dỗ nhưng thiếu cơ sở thực tế.
Man Utd học theo mô hình hưởng lợi từ chính sách công của thể thao Mỹ
Những con số hoành tráng được đưa ra nhằm thuyết phục dư luận về lợi ích kinh tế dự kiến mang lại: tạo ra hơn 90.000 việc làm mới, xây dựng hàng chục nghìn căn hộ, thu hút lượng khách du lịch khổng lồ và đóng góp hàng tỷ bảng hàng năm cho nền kinh tế địa phương. Chủ tịch ban tái phát triển khu vực Old Trafford còn so sánh quy mô dự án với Thế vận hội London 2012 – sự kiện thể thao đình đám từng được đánh giá rất cao về tác động kinh tế và xã hội. Tuy nhiên, các nhà kinh tế lại nghi ngờ tính xác thực của những con số này, cho rằng đó là chiến thuật thổi phồng nhằm hợp thức hóa việc sử dụng ngân sách công phục vụ lợi ích tập đoàn bóng đá giàu có.
Man Utd muốn chính phủ hỗ trợ giải phóng mặt bằng xung quanh sân
Mô hình này vốn phổ biến tại Mỹ khi nhiều đội bóng lớn được nhận những khoản tài trợ khổng lồ từ ngân sách công. Las Vegas Raiders từng được chi tới 750 triệu USD, Buffalo Bills nhận 850 triệu USD còn Washington Commanders chuẩn bị nhận hơn 1 tỷ USD từ tiền thuế người dân. Song các báo cáo độc lập đều chỉ ra rằng những dự án này hiếm khi mang lại hiệu quả kinh tế như quảng cáo. Các chuyên gia chỉ thẳng rằng đây là “lời nói dối trắng trợn”, bởi thực chất người đóng thuế chỉ đang tài trợ để làm giàu cho các ông chủ câu lạc bộ mà không thu lại được lợi ích tương xứng.
CLB bóng bầu dục, Washington Commanders chuẩn bị nhận gói hỗ trợ lên tới hơn 1 tỉ USD
Không chỉ những đội bóng lớn, các câu lạc bộ nhỏ tại Mỹ cũng khéo léo tận dụng các loại miễn giảm thuế để đổi lấy khoản hỗ trợ tương đương tiền mặt. Ví dụ điển hình như đội bóng chày Portland Sea Dogs đã được miễn 2 triệu USD tiền thuế – một con số không nhỏ mà về bản chất là sự chuyển giao tài chính từ cộng đồng sang doanh nghiệp riêng. Người phản đối quyết định này đã cảnh báo rằng nguồn lực công đang bị chuyển hướng khỏi các lĩnh vực thiết yếu như giáo dục, y tế hay các chương trình đảm bảo an sinh xã hội cho người dân yếu thế sang phục vụ cho lợi ích kinh doanh cá nhân.
Đòn bẩy quyền lực trong ngành thể thao Mỹ thường đi kèm với những lời đe dọa rõ ràng hoặc ngầm hiểu rằng nếu không được ưu đãi tài chính thì đội bóng sẽ chuyển sang thành phố khác. Điều này tạo nên áp lực lớn đối với người hâm mộ vốn xem đội bóng như một phần của cộng đồng và văn hóa địa phương. Sự mất mát đội bóng thân quen gây nên tổn thương sâu sắc khiến họ khó có thể phản đối các quyết định liên quan đến tài trợ công cộng dù biết rõ hậu quả kinh tế xã hội.
Trong khi đó, tại Anh quốc thái độ của người hâm mộ khác biệt hoàn toàn khi di dời một câu lạc bộ được xem gần như là hành động phản bội và có tính “tội ác” với cộng đồng fan trung thành. Giáo sư Stefan Szymanski nhấn mạnh rằng người hâm mộ tại đây coi Man United không phải sở hữu thực sự của các ông chủ như gia đình Glazer hay doanh nhân Jim Ratcliffe mà thuộc về cộng đồng người hâm mộ – những người xem các nhà đầu tư chỉ là “người quản lý tạm thời”, và nhiều lúc còn phải chịu đựng sự quản lý kém hiệu quả từ họ.
Liệu người hâm mộ có chấp nhận dự án sân mới của Man Utd được hỗ trợ từ chính phủ
Sự kỳ vọng đặt vào sức mạnh phản biện của người hâm mộ bóng đá Anh trở thành yếu tố then chốt ngăn chặn xu hướng “Mỹ hóa” trong ngành thể thao nước này. Nếu cộng đồng nhận thức rõ việc nguồn tiền thuế có thể dành cho các nhu cầu xã hội thiết thực thay vì góp phần làm giàu thêm cho một câu lạc bộ trị giá tỷ đô la, họ hoàn toàn có khả năng đứng lên phản đối dự án bằng mọi hình thức phù hợp. Dự án “Wembley phương Bắc” không chỉ là bài toán xây dựng một sân vận động hiện đại mà còn là phép thử lớn về niềm tin giữa lợi ích chung và tư nhân, giữa trách nhiệm xã hội và tham vọng kinh doanh tại đất nước Anh.
