Crystal Palace
Lực lượng Houthi tại Yemen vừa chính thức tham gia sâu hơn vào cuộc xung đột khu vực khi phóng hàng loạt tên lửa đạn đạo nhằm vào miền Nam Israel ngày 28/3, mở rộng phạm vi chiến sự ngoài biên giới. Trong bối cảnh Mỹ từng tuyên bố cuộc chiến sắp kết thúc, hành động này cho thấy sức mạnh và khả năng tác chiến của Houthi vẫn đang gây nhiều thách thức. Được biết đến với khả năng ẩn mình và giữ vững hỏa lực, nhóm này đã thành công trong việc giấu tên lửa trong hệ thống hang động hiểm trở, qua đó vô hiệu hóa nhiều nỗ lực phá hoại từ liên minh nhiều quốc gia như Mỹ, Israel và Saudi Arabia.
Houthi không chỉ là một lực lượng quân sự đơn thuần mà còn là một thực thể chính trị có ảnh hưởng lâu dài tại Yemen. Bắt nguồn từ phong trào hồi giáo Zaid Shia vào những năm 1990, Houthi được lãnh đạo bởi Hussein al-Houthi nhằm vực dậy dòng tôn giáo từng chiếm ưu thế nhưng bị suy yếu sau cách mạng năm 1962. Sự trỗi dậy của họ gắn liền với quá trình chính trị biến đổi khi dòng Sunni lên ngôi và cộng đồng Zaidis bị đẩy ra bên lề xã hội. Từ một tổ chức mang sắc thái tôn giáo, đến nay Houthi đã trở thành lực lượng quân sự mạnh mẽ, kiểm soát phần lớn lãnh thổ đông dân tại Yemen dù cuộc nội chiến kéo dài từ năm 2014 vẫn chưa có dấu hiệu kết thúc hoàn toàn.
Biểu tình ủng hộ Houthi bên ngoài Đại sứ quán Mỹ
Trong vai trò chiến lược, Houthi nhận được sự hỗ trợ ngày càng tăng từ Iran kể từ năm 2014, bao gồm vũ khí hiện đại và huấn luyện chuyên sâu. Ban đầu chỉ sở hữu các tên lửa chống hạm cũ kỹ từ thời Liên Xô, lực lượng này giờ đây khoác lên mình công nghệ quân sự tiên tiến hàng đầu. Các loại tên lửa đạn đạo chống hạm như Asef và Tankil được xem là bước ngoặt về sức mạnh tấn công của họ. Khác với tên lửa hành trình bay ngang mặt biển, hai loại ASBM này phóng lên tận rìa khí quyển rồi lao xuống mục tiêu ở tốc độ siêu thanh với đầu đạn trên 300 kg, đủ sức xuyên thủng lớp giáp bảo vệ tàu sân bay hay khu trục hạm hiện đại nhất.
Đặc biệt, Asif và Tankil có tầm bắn lần lượt khoảng 400 và 500 km, tạo ra áp lực khó khăn cho hệ thống phòng không Aegis của các tàu Mỹ do đường bay thẳng đứng từ trên cao khó bị đánh chặn hơn nhiều so với mục tiêu bay ngang biển truyền thống. Ngoài ra, việc phối hợp phóng tên lửa cùng máy bay không người lái (UAV) cũng làm tăng khả năng tấn công đa chiều của lực lượng này. Báo cáo năm 2021 từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế Mỹ cho biết Tehran đã giúp Houthi phát triển thủy lôi, tên lửa hành trình cùng UAV làm thay đổi cục diện chiến trường Yemen.
Kho vũ khí diệt hạm của lực lượng Houthi
Trong suốt thời gian diễn ra cuộc chiến tại Yemen, lực lượng này đã thực hiện hàng trăm cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và UAV nhằm vào mục tiêu quân sự cũng như cơ sở hạ tầng quan trọng của đối phương. Một số loại vũ khí thậm chí đạt tới tầm bắn vượt xa biên giới quốc gia như trường hợp tên lửa bay hơn 2.000 km nhắm vào Israel. Từ cuối năm 2023 trở lại đây, họ liên tục tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại trên Biển Đỏ buộc Mỹ cùng các đồng minh phải triển khai các hệ thống phòng thủ phức tạp để đánh chặn hiệu quả.
Vị trí địa lý cũng đóng vai trò then chốt tạo nên sức mạnh chiến lược cho Houthi. Kiểm soát phần lớn vùng đông dân đông nhất Yemen đồng nghĩa nhóm này kiểm soát eo biển Bab al-Mandeb – một trong những điểm nghẽn hàng hải quan trọng nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương. Đây là con đường vận chuyển năng lượng và thương mại toàn cầu rất nhạy cảm khi khoảng 12% dầu mỏ vận chuyển bằng đường biển trên thế giới đi qua đây. Với điểm hẹp nhất chỉ khoảng 29 km, eo biển dễ dàng trở thành mục tiêu tấn công tên lửa, thủy lôi hoặc xuồng nhỏ gây gián đoạn nghiêm trọng chuỗi cung ứng quốc tế.
Vị trí chiến lược eo biển Bab al-Mandeb
Biểu đồ tuyến hàng hải qua Bab al-Mandeb
Mặc dù Bab al-Mandeb có tuyến đường vòng qua Mũi Hảo Vọng ở châu Phi làm tuyến thay thế khi bị phong tỏa, song chi phí và thời gian vận chuyển sẽ tăng đáng kể. Chuyên gia Muyu Xu của Kpler cho biết chuyến đi từ Rotterdam đến Singapore qua kênh đào Suez và Bab al-Mandeb mất khoảng 27 ngày nhưng nếu phải vòng qua châu Phi sẽ kéo dài lên đến 40 ngày. Trong lĩnh vực vận tải dầu mỏ sang châu Á, việc đổi tuyến có thể khiến thời gian tăng gần gấp đôi lên gần 50 ngày đồng nghĩa chi phí logistics tăng cao tạo áp lực lớn cho thị trường năng lượng toàn cầu.
Theo các nhà phân tích chiến lược như Thomas Juneau từ Đại học Ottawa và Viện Chatham House, nếu các hoạt động quân sự của Houthi chỉ tập trung quy mô nhỏ nhằm Israel thì ảnh hưởng tổng thể lên cuộc xung đột sẽ không đáng kể. Tuy nhiên nếu nhóm này quay lại triển khai các cuộc tấn công quy mô lớn nhắm vào vận tải biển trên Biển Đỏ hoặc cố gắng phong tỏa eo Bab al-Mandeb thì tác động sẽ cực kỳ nghiêm trọng, làm trầm trọng thêm khủng hoảng giá dầu khí và gây ảnh hưởng không nhỏ lên kinh tế toàn cầu.
“Kịch bản phong tỏa đa điểm,” khi cả Bab al-Mandeb cùng lúc đóng cửa với kênh đào Suez và eo Hormuz sẽ khiến mạng lưới giao thương huyết mạch thế giới gần như bị tê liệt hoàn toàn. Sự xuất hiện của lực lượng Houthi không chỉ đánh dấu một mặt trận mới trong xung đột khu vực mà còn chuyển hướng bản chất cuộc chiến sang cạnh tranh kiểm soát các nút thắt kinh tế chiến lược toàn cầu thay vì chỉ đơn thuần là đấu tranh lãnh thổ.
