Crystal Palace
Trong bóng đá hiện đại, việc các câu lạc bộ (CLB) phải đối mặt với rủi ro khi cầu thủ bị chấn thương trong thời gian thi đấu quốc tế ngày càng trở nên phổ biến. Các đội bóng thường gửi những trụ cột của mình đi thi đấu cho đội tuyển quốc gia, nhưng không ít lần nhận lại những hậu quả nặng nề về mặt nhân sự do các ca chấn thương phát sinh. Hiện tượng này còn được giới chuyên môn gọi là “virus FIFA” – ám chỉ những rủi ro mà CLB phải gánh chịu khi cầu thủ phải phục vụ tuyển quốc gia. Trước thực trạng đó, FIFA đã triển khai chương trình bảo hiểm mang tên Club Protection Programme (CPP) nhằm hỗ trợ tài chính cho các CLB bị ảnh hưởng.
Những ví dụ tiêu biểu gần đây minh họa rõ nét tác động của “virus FIFA” với các CLB hàng đầu châu Âu. Arsenal từng mất Gabriel do chấn thương trong trận Brazil gặp Senegal, Bayern Munich đứng trước nguy cơ tổn thất lớn khi Alphonso Davies gặp vấn đề đứt dây chằng gối trong màu áo Canada, còn Newcastle phải cho tân binh Yoane Wissa nghỉ thi đấu dài hạn sau chuỗi ngày hội quân cùng tuyển Congo. Tình trạng này không phải hiếm thấy, làm gia tăng áp lực lên các huấn luyện viên cũng như ban lãnh đạo CLB, buộc FIFA phải tìm giải pháp chia sẻ rủi ro hiệu quả hơn.
Ra đời từ năm 2012 dưới áp lực của Hiệp hội các CLB châu Âu (ECA), Club Protection Programme (CPP) được xem như một dạng bảo hiểm quốc tế nhằm bảo vệ quyền lợi cho các CLB trước những tổn thất không mong muốn xảy ra khi cầu thủ tham dự các trận đấu hoặc đợt tập trung đội tuyển quốc gia. Theo quy định của chương trình, chỉ những trường hợp cầu thủ phải nghỉ thi đấu kéo dài trên 28 ngày mới đủ điều kiện nhận bồi thường từ FIFA. Mức chi trả sẽ bao gồm phần lương cơ bản, không tính thưởng hay tiền bản quyền hình ảnh, và giới hạn tối đa ở mức 20.548 euro mỗi ngày – tương đương khoảng 7,5 triệu euro mỗi năm. Chương trình áp dụng cho tất cả đợt tập trung ở mọi thời điểm từ lúc cầu thủ rời CLB đến trở về.
Gabriel rời sân vì chấn thương trong trận đấu với Senegal.
Tuy nhiên, phạm vi bồi thường của CPP không bao phủ hết mọi trường hợp, đặc biệt là với các ngôi sao có mức lương cao vượt xa giới hạn chương trình đặt ra. Ví dụ điển hình như Erling Haaland, Mohamed Salah hay Cristiano Ronaldo đều chỉ nhận được phần nhỏ trong tổng thu nhập thực tế khi gặp chấn thương trong màu áo đội tuyển quốc gia. Với giới hạn 20.548 euro/ngày quy định từ CPP, nhiều khoản tiền thưởng khổng lồ và hợp đồng quảng cáo cá nhân của họ hoàn toàn không được xem xét bồi thường. Ngoài ra, quỹ CPP cũng có giới hạn tài chính hàng năm khoảng 80 triệu euro và có thể không đủ để giải quyết các kịch bản xấu nhất khi có nhiều cầu thủ bị chấn thương đồng loạt.
Một điểm bất cập khác là CPP không áp dụng cho các đội trẻ như U21 hay đội tuyển trẻ cấp thấp hơn. Câu chuyện của Brentford khi mất cầu thủ trẻ Antoni Milambo vì chấn thương dây chằng ACL trong màu áo U21 Hà Lan là minh chứng rõ nét cho việc CLB này không nhận được bất kỳ khoản đền bù nào dù đã đầu tư tới 16 triệu euro để chiêu mộ anh.
Sự nghiệp của Yoane Wissa tại Newcastle bị trì hoãn do chấn thương dai dẳng khi làm nhiệm vụ quốc tế.
Ngoài CPP, nhiều người còn nhầm lẫn giữa nó với Club Benefits Programme – một cơ chế tài chính hoàn toàn riêng biệt do FIFA triển khai dành cho các CLB có cầu thủ góp mặt tại World Cup. Tại kỳ World Cup 2022, mỗi ngày có cầu thủ khoác áo đội tuyển tham dự giải được FIFA hỗ trợ khoảng 10.000 USD dù họ có ra sân hay không. Nếu một cầu thủ dự trọn vẹn từ vòng bảng đến chung kết, số tiền hỗ trợ dành cho CLB có thể lên tới xấp xỉ 370.000 USD. Tổng ngân sách chi trả dành cho hơn 400 CLB trên toàn thế giới lên tới hơn 209 triệu USD ở mùa giải đó.
Dự kiến World Cup 2026 với quy mô mở rộng lên thành 48 đội cùng sự tăng số lượng cầu thủ đăng ký tham dự sẽ khiến ngân sách hỗ trợ tăng lên mức 355 triệu USD dành cho các CLB toàn cầu. Đặc biệt hơn, FIFA sẽ tính luôn cả các trận vòng loại World Cup vào khoản tiền bồi thường này – giúp các câu lạc bộ bắt đầu hưởng lợi ngay từ giai đoạn tuyển chọn vận động viên góp mặt ở vòng chung kết.
Có thể xem Club Benefits Programme như một khoản cổ tức mà FIFA trả cho các câu lạc bộ nhằm ghi nhận vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho giải đấu danh giá nhất hành tinh. Điều này bổ sung thêm nguồn thu lớn và ổn định bên cạnh những khoản bồi thường từ CPP vốn chỉ là một dạng bảo hiểm chống rủi ro.
Không phải toàn bộ tiền lương của Haaland tại Man City sẽ được FIFA chi trả nếu anh chấn thương khi đá cho Na Uy.
Mặc dù CPP đánh dấu bước tiến quan trọng về mặt tài chính để hỗ trợ câu lạc bộ nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề khó giải quyết triệt để. Khi một cầu thủ chủ lực dính chấn thương dài hạn, tổn thất của CLB không chỉ dừng lại ở mức độ tiền lương mà còn kéo theo hệ quả giảm thứ hạng bảng xếp hạng, mất suất dự Champions League hay suy giảm doanh thu từ vé bán sân và quảng cáo – con số có thể lên tới hàng chục triệu bảng Anh. Trong khi đó, khoản bồi thường từ CPP chỉ đủ trang trải phần nhỏ trong tổn thất tổng thể ấy.
Hơn nữa, với những siêu sao nhận mức lương cao ngất ngưởng lên đến vài trăm nghìn bảng mỗi tuần thì tỷ lệ bồi thường tương đối nhỏ khiến nhiều CLB lớn cảm thấy thiệt thòi nghiêm trọng nhưng không còn lựa chọn nào khác ngoài việc phải chịu trách nhiệm chi trả phần còn lại. Việc này tạo ra sự bất công tiềm tàng trong mối quan hệ giữa các câu lạc bộ và Liên đoàn bóng đá quốc tế.
Thêm vào đó là thực trạng lịch thi đấu quốc tế ngày càng trở nên dày đặc khiến nguy cơ chấn thương tăng cao nhưng ngân sách dành cho CPP lại phát triển rất khiêm tốn kể từ khi chính thức áp dụng hồi năm 2012. Điều này đặt ra câu hỏi về khả năng duy trì hiệu quả lâu dài của chương trình trước yêu cầu thực tiễn ngày càng phức tạp hơn.
Rõ ràng Club Protection Programme đóng vai trò thiết yếu giúp giảm nhẹ phần nào gánh nặng tài chính cho các câu lạc bộ trong kỷ nguyên bóng đá hiện đại đầy thử thách song vẫn chưa thể giải quyết triệt để những mất cân bằng sâu sắc giữa lợi ích của đội tuyển quốc gia và CLB chủ quản. Những câu hỏi về công bằng và hiệu quả vẫn còn bỏ ngỏ: liệu bóng đá thế giới có thể tìm thấy điểm cân bằng phù hợp để hài hòa lợi ích hai bên hay không?
Cho tới lúc đó, mỗi đợt tập trung thi đấu quốc tế vẫn là một canh bạc đầy bất trắc mà bất kỳ câu lạc bộ nào cũng phải đối mặt với lòng lo âu xen lẫn hy vọng vào sự an toàn và công bằng tài chính được bảo đảm tốt hơn.
