Crystal Palace
Gần đây, các phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo (AI) tại Trung Quốc đang bị cáo buộc sử dụng trái phép công nghệ AI tiên tiến của Mỹ để phát triển mô hình riêng, từ đó sinh lợi hàng tỷ USD và giúp nhiều nhà sáng lập nhanh chóng trở thành tỷ phú trong lĩnh vực này. Những tranh cãi xoay quanh việc sao chép trí tuệ nhân tạo của Mỹ đang làm dấy lên nhiều lo ngại về vấn đề sở hữu trí tuệ cũng như sự cạnh tranh khốc liệt trên thị trường toàn cầu.
Anthropic và OpenAI, hai trong số các tổ chức nghiên cứu AI hàng đầu ở Mỹ, đã chính thức lên tiếng phản đối các hành vi khai thác bất hợp pháp mô hình trí tuệ nhân tạo độc quyền của họ. Theo đó, một số công ty Trung Quốc được cho là đã áp dụng kỹ thuật gọi là “distillation” – tức lấy đầu ra từ những mô hình lớn để huấn luyện các phiên bản nhỏ hơn nhưng hiệu quả cao hơn – nhằm rút ngắn thời gian và chi phí phát triển hệ thống AI riêng biệt. Tháng 2 vừa qua, Anthropic công bố rằng các công ty DeepSeek, MiniMax và Moonshot AI đã gửi tổng cộng khoảng 16 triệu truy vấn tới các mô hình Claude thông qua hơn 24.000 tài khoản nghi ngờ gian lận. Tương tự, OpenAI cũng tố cáo DeepSeek đã sử dụng đầu ra từ công nghệ của họ một cách không phù hợp để đào tạo mô hình cạnh tranh.
Công nghệ AI được sao chép tại Trung Quốc
Bên cạnh đó, bộ phận tình báo mối đe dọa của một tập đoàn công nghệ lớn cũng cảnh báo về việc gia tăng các cuộc tấn công kỹ thuật distillation nhắm vào mô hình Gemini mà không tiết lộ thủ phạm cụ thể. Trước những cáo buộc này, các doanh nghiệp bị liên quan vẫn giữ im lặng và chưa có phản hồi chính thức. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của các mô hình AI đến từ Trung Quốc với chất lượng ngày càng gần kề đối thủ Mỹ nhưng chi phí vận hành thấp và thậm chí mã nguồn mở đã khiến ngành công nghiệp này phải xem xét lại cấu trúc kinh tế vốn tốn kém lâu nay.
John Hultquist – trưởng bộ phận phân tích tại Google Threat Intelligence Group nhận định rằng distillation giúp các mô hình nhỏ đạt được hiệu suất tương đương 80-90% so với phiên bản tiên phong mà không cần tiêu tốn quá nhiều tài nguyên tính toán. Kỹ thuật này là một phương thức giúp rút ngắn quy trình xây dựng mô hình AI vốn rất phức tạp và tốn kém. Đồng quan điểm, nhà đầu tư Jenny Xiao tại Leonis Capital cho rằng những giải pháp mã nguồn mở có thể trở thành “đường ranh hủy diệt” cho ngành AI truyền thống.
Ở thị trường chứng khoán châu Á, cổ phiếu của các công ty AI Trung Quốc đang tăng trưởng mạnh mẽ. Ví dụ như MiniMax và Z.ai mới đây đã niêm yết thành công tại Hong Kong, tạo ra nhiều tên tuổi tỷ phú công nghệ mới chỉ trong thời gian ngắn. Chủ tịch kiêm CEO MiniMax, Yan Junjie hiện sở hữu khối tài sản khoảng 7,1 tỷ USD; còn Chủ tịch Z.ai Liu Debing có giá trị tài sản xấp xỉ 8,7 tỷ USD – mức tương đương với đồng sáng lập Anthropic ở Mỹ được định giá khoảng 7 tỷ USD mỗi người.
Những nhà sáng lập công ty AI Trung Quốc trở thành tỷ phú
Danh sách những tỷ phú trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo tại Trung Quốc còn tiếp tục mở rộng với nhiều cái tên nổi bật. Tang Jie – giáo sư Đại học Thanh Hoa và đồng sáng lập Z.ai sở hữu tài sản khoảng 1,9 tỷ USD trong khi nhà sáng lập DeepSeek – Liang Wenfeng lần đầu tiên xuất hiện trong danh sách 100 người giàu nhất khu vực với giá trị khoảng 11,5 tỷ USD. Dự kiến Yang Zhilin – CEO Moonshot AI cũng sẽ gia nhập câu lạc bộ tỷ phú khi vòng gọi vốn hiện tại của công ty đạt mức định giá xấp xỉ 10 tỷ USD.
Ngược lại ở Mỹ, dù Anthropic được định giá khoảng 380 tỷ USD còn OpenAI lên đến 840 tỷ USD bởi nhà đầu tư cá nhân nhưng cả hai vẫn chưa chính thức niêm yết trên thị trường chứng khoán. Giá trị này sẽ cần trải qua bài kiểm tra thực tế khi lên sàn giao dịch giữa bối cảnh ngày càng nhiều đối thủ đến từ Trung Quốc áp dụng kỹ thuật distillation để giảm chi phí vận hành và nâng cao tốc độ phát triển.
Distillation không phải là giải pháp thần kỳ giải quyết tất cả khó khăn trong xây dựng AI bởi vẫn cần mô hình nền tảng tốt cùng đội ngũ kỹ sư hàng đầu. Tuy nhiên, nó giúp thu hẹp đáng kể khoảng cách về hiệu suất giữa các mô hình đồng thời giảm thiểu chi phí tính toán so với trước đây rất nhiều. Ví dụ điển hình là GLM-5 do Z.ai phát triển có chi phí vận hành rẻ hơn gấp nhiều lần so với phiên bản Claude Opus 4.6 của Anthropic.
Không chỉ vậy, phần lớn mô hình mã nguồn mở hàng đầu hiện nay đều xuất phát từ Trung Quốc. Martin Casado – đối tác quỹ Andreessen Horowitz cho biết khoảng 80% startup Mỹ sử dụng giải pháp mở trong lĩnh vực AI đều dựa trên nền tảng do các đối tác Trung Quốc cung cấp. Việc chuyển đổi giữa các hệ thống cũng ngày càng dễ dàng nhờ các dịch vụ đám mây lớn hoặc nền tảng trung gian như OpenRouter mà không gặp trở ngại đáng kể về mặt kỹ thuật.
Điều này đồng nghĩa cuộc đua về trí tuệ nhân tạo toàn cầu giờ đây không còn thuộc hoàn toàn về một phía nữa mà lợi thế đang dần được chia đều hơn giữa các quốc gia và doanh nghiệp. Khi chi phí xây dựng và vận hành ngày càng giảm xuống, cuộc chiến cạnh tranh sẽ chuyển trọng tâm sang quy mô sản xuất, giá cả dịch vụ và tốc độ áp dụng thay vì đơn thuần dựa vào độc quyền công nghệ.
Tổng thể bức tranh ngành AI đang ghi nhận sự dịch chuyển rõ nét khi những đơn vị đến từ Trung Quốc liên tục vươn lên mạnh mẽ bằng cách tận dụng kỹ thuật sao chép tinh vi công nghệ Mỹ nhằm phát triển sản phẩm hiệu quả với chi phí thấp hơn rất nhiều. Đây là tín hiệu cho thấy một thời kỳ mới đầy biến động nhưng cũng đầy cơ hội cho cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo toàn cầu.
