Crystal Palace
Giữa lúc toàn cầu tập trung mạnh mẽ vào phát triển xe điện, Trung Quốc đang âm thầm chuyển hướng chiến lược sang khai thác nguồn năng lượng hydro như một giải pháp bền vững cho tương lai. Những động thái mới nhất từ các cơ quan chủ chốt nước này cho thấy hydro không chỉ là một lựa chọn thay thế mà còn đang được xây dựng để trở thành nền tảng năng lượng trọng yếu dựa trên hệ sinh thái đa dạng, bao gồm cả công nghiệp và năng lượng, mở rộng vượt ra ngoài phạm vi ô tô.
Dù xe chạy bằng pin nhiên liệu hydro từng được xem là “nguồn năng lượng cuối cùng” của nhân loại, sự phát triển của chúng dường như bị lu mờ trước sự thống trị của xe điện trong mắt người tiêu dùng. Tuy nhiên, chính sách mới và những kết quả thử nghiệm tại Trung Quốc đã chứng minh điều ngược lại – hydro đang bước vào giai đoạn phát triển nhanh và sâu sắc hơn bao giờ hết với sự phối hợp giữa Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin, Bộ Tài chính và Ủy ban Phát triển và Cải cách Quốc gia để thúc đẩy thí điểm ứng dụng toàn diện nguồn năng lượng này.
Từ năm 2020, Trung Quốc đã triển khai chương trình thí điểm tập trung vào xe chạy bằng pin nhiên liệu, biến ngành ô tô trở thành động lực chính thúc đẩy công nghiệp hóa chuỗi cung ứng hydro. Các khu vực trọng điểm như vùng Kinh-Tân-Kế (Bắc Kinh – Thiên Tân – Hà Bắc), Thượng Hải và Quảng Đông được lựa chọn làm trung tâm thử nghiệm nhằm đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển linh kiện cốt lõi cũng như đảm bảo an ninh nguồn cung cấp hydro.
Phát triển pin nhiên liệu hydro tại Trung Quốc
Kết thúc giai đoạn thử nghiệm kéo dài đến cuối năm 2025, cụm Kinh-Tân-Kế đã dẫn đầu cả nước về việc hoàn thành vượt kế hoạch với hơn 5.300 xe chạy bằng pin nhiên liệu và 50 trạm tiếp nhiên liệu hydro được xây dựng, tạo nên môi trường vận hành tiên phong. Thượng Hải và Quảng Đông cũng ghi nhận những con số tích cực với hàng nghìn phương tiện hydro được vận hành rộng rãi, trong đó Quảng Đông nổi bật với doanh số gần 6.300 chiếc, trở thành thị trường lớn nhất đối với loại hình này.
Ưu điểm của xe tải hạng nặng chạy bằng hydro
Theo ông Li Donglin – Chủ tịch Viện Nghiên cứu CRRC Zhuzhou, quá trình phát triển ngành hydro hiện nay có nhiều điểm tương đồng với lịch sử hình thành của xe điện tại Trung Quốc cách đây hơn hai thập kỷ. Khi ấy, xe điện cũng từng vướng phải nhiều hoài nghi về tính khả thi và hạ tầng chưa đủ mạnh. Nhưng thay vì áp dụng trợ cấp rộng rãi như xe điện trước đây dẫn đến nhiều hậu quả tiêu cực, chính phủ Trung Quốc hiện ưu tiên cơ chế thưởng cho những cụm thành phố có khả năng thực sự nhằm tập trung nguồn lực hiệu quả hơn.
Chiến lược phát triển năng lượng hydro tại Trung Quốc
Về mặt kỹ thuật, xe chạy bằng hydro có nhiều lợi thế vượt trội trong những điều kiện vận hành đặc thù. Thời gian nạp nhiên liệu chỉ mất vài phút, tương tự như đổ dầu diesel truyền thống; tầm hoạt động của các dòng xe tải hạng nặng có thể đạt hơn 1.000 km; đồng thời hiệu suất hoạt động ít bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ thấp khắc nghiệt. Ngoài ra, hệ thống pin nhiên liệu nhẹ hơn đáng kể so với các khối pin lớn trên xe điện cùng loại giúp tối ưu hóa tải trọng hàng hóa và tăng hiệu quả kinh tế cho mỗi chuyến vận chuyển.
Hệ sinh thái phát triển năng lượng hydro của Trung Quốc được cấu trúc theo mô hình “1+N+X”. Số “1” đề cập đến các kịch bản chủ đạo như xây dựng hành lang và đường cao tốc hydro phục vụ vận tải thương mại đường dài; “N” đại diện cho các ngành công nghiệp quy mô lớn như sản xuất amoniac xanh, methanol xanh hay luyện kim sử dụng hydrogen; còn “X” là nhóm các ứng dụng đổi mới trong lĩnh vực đầu máy xe lửa, tàu thủy hoặc hệ thống cung cấp điện dự phòng.
Mô hình hệ sinh thái năng lượng hydro ở Trung Quốc
Những mục tiêu định hướng rõ ràng cũng đã được đặt ra: đến năm 2030, giá nhiên liệu hydro tại các trạm sẽ giảm xuống dưới mức 25 nhân dân tệ/kg (khoảng 3,5 USD/kg), thậm chí đạt mức tối ưu khoảng 15 nhân dân tệ/kg tại những khu vực sở hữu lợi thế địa lý hoặc công nghệ. Song song đó, số lượng phương tiện sử dụng pin nhiên liệu hydro dự kiến sẽ tăng gấp đôi so với năm 2025 để cán mốc khoảng 100.000 chiếc.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế dự báo sản lượng hydrogen carbon thấp toàn cầu sẽ chạm tới con số 37 triệu tấn vào năm 2030. Trung Quốc giữ vị trí trung tâm với hơn 60% tổng công suất máy điện phân toàn cầu – công nghệ chủ chốt để sản xuất hydrogen xanh. Trong bối cảnh quốc gia này đang phụ thuộc cao vào nhập khẩu dầu mỏ và khí đốt lần lượt trên mức 70% và 40%, việc thúc đẩy phát triển nguồn năng lượng sạch và an toàn như hydrogen không còn là lựa chọn mà đã trở thành nhiệm vụ thiết yếu đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.
Tổng kết lại, sự yên lặng hiện tại về ngành hydrogen không đồng nghĩa với sự suy giảm hay thoái trào. Ngược lại đó là giai đoạn chuẩn bị cẩn trọng nhằm đảm bảo mọi mắt xích trong hệ sinh thái “1+N+X” hòa hợp một cách nhịp nhàng để sẵn sàng cho bước nhảy vọt tiếp theo trong cuộc cách mạng năng lượng của tương lai.
