Crystal Palace
Alibaba, từng được biết đến là biểu tượng của thương mại điện tử Trung Quốc, đang trải qua một cuộc tái cơ cấu chiến lược sâu rộng nhằm thích ứng với kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI). Sau những năm tháng chịu nhiều áp lực cạnh tranh và quản trị gặp khó khăn, tập đoàn này đang tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực công nghệ cao như AI, hạ tầng đám mây và phát triển chip, với mục tiêu trở thành người dẫn đầu toàn cầu không chỉ trong thương mại điện tử mà còn trong ngành công nghệ tiên tiến.
Theo báo cáo từ CNBC, Alibaba vừa mới dẫn đầu khoản đầu tư khoảng 100 triệu USD vào startup phát triển robot hình người X Square Robot và 60 triệu USD cho PixVerse – một công ty chuyên về ứng dụng video AI. Đồng thời, tập đoàn còn thiết lập quan hệ hợp tác chiến lược với hãng điện thoại Honor trong lĩnh vực AI. Kể từ khi OpenAI ra mắt ChatGPT vào cuối năm 2022, Alibaba đã rót hơn 3,3 tỷ USD vào các dự án liên quan đến AI, bao gồm các startup như Moonshot, MiniMax và Limx Dynamics trong lĩnh vực robotics.
Không chỉ thực hiện các khoản đầu tư bên ngoài, Alibaba còn tiến hành cải tổ nội bộ mạnh mẽ. Tập đoàn cam kết chi gần 380 tỷ nhân dân tệ (khoảng 52-53 tỷ USD) trong ba năm tới để phát triển hạ tầng điện toán đám mây cùng AI. Riêng năm vừa qua, hơn 100 tỷ nhân dân tệ đã được đầu tư cho nghiên cứu và xây dựng cơ sở hạ tầng AI – bước đi được đánh giá là rất quyết liệt theo nhận định của chuyên gia Wei Sun thuộc Counterpoint Research.
Sự thay đổi chiến lược này thể hiện rõ nét sự dịch chuyển từ một Alibaba nổi tiếng với mô hình ‘giỏ hàng quốc dân’ sang vai trò ‘ông vua siêu chip’. Họ không chỉ tập trung vào thương mại điện tử truyền thống mà còn đặt trọng tâm vào việc kiểm soát hạ tầng AI, điện toán đám mây, sản xuất chip và robot – những ngành đòi hỏi vốn lớn, năng lực công nghệ cao và có tiềm năng lợi nhuận dài hạn vượt trội.
Trước đây, Alibaba từng gặp nhiều khó khăn do quản trị phân mảnh và thiếu động lực đổi mới sáng tạo. Khi các hình thức bán hàng như livestream hay video thương mại bùng nổ dưới sự dẫn dắt của các đối thủ như Pinduoduo hoặc hệ sinh thái ByteDance, Alibaba đã không thể nhanh chóng bắt kịp xu hướng này. Bên cạnh đó, môi trường chính sách nghiêm ngặt tại Trung Quốc cũng như các thách thức trên thị trường quốc tế khiến quá trình mở rộng của tập đoàn gặp nhiều trở ngại.
Chiến lược AI được coi là câu trả lời mạnh mẽ cho những thách thức đó. Alibaba không chỉ muốn duy trì vị trí hàng đầu ở lĩnh vực thương mại điện tử mà còn hướng đến xây dựng trung tâm AI, điện toán đám mây và chip có tầm ảnh hưởng lớn trong khu vực và trên toàn cầu. Kết quả ban đầu khá tích cực khi doanh thu dịch vụ đám mây tăng trưởng khoảng 26% mỗi năm, đạt con số gần 33,4 tỷ nhân dân tệ trong quý gần đây nhờ sức bật từ nhu cầu ứng dụng AI. Tổng doanh thu quý cũng ghi nhận mức tăng xấp xỉ 8%, đạt khoảng 280,2 tỷ nhân dân tệ (tương đương 38,4 tỷ USD).
Một nguồn tin nội bộ cho biết Alibaba đã bắt đầu sử dụng chip tự phát triển để huấn luyện các mô hình AI thay thế dần chip của Nvidia, nhất là trong bối cảnh hạn chế xuất khẩu công nghệ từ Mỹ sang Trung Quốc đặt ra áp lực lớn cho các doanh nghiệp nội địa phát triển giải pháp thay thế.
Biểu đồ minh họa sự dịch chuyển chiến lược của Alibaba
HanGuang – con chip trí tuệ nhân tạo do Alibaba Cloud phát triển từ năm 2019 – là ví dụ điển hình cho tham vọng này. Đây là loại chip chuyên dụng xử lý tác vụ học máy và thị giác máy tính với tốc độ xử lý vượt trội. Thế hệ HanGuang 800 có khả năng thực hiện tới gần 79 nghìn suy luận ảnh mỗi giây, nhanh gấp 12 lần so với GPU thương mại cùng thời kỳ đồng thời tiết kiệm năng lượng đáng kể khi chỉ tiêu thụ một phần mười điện năng so với GPU khi chạy mô hình AI phức tạp.
HanGuang nâng cao năng lực xử lý của Alibaba
Nhờ HanGuang và các thế hệ chip tiếp theo đạt hiệu suất ổn định và cao hơn nữa, Alibaba hy vọng sẽ mở rộng hoạt động cung cấp chip AI nội địa hàng đầu Trung Quốc và cạnh tranh sòng phẳng với những ông lớn như Nvidia hoặc các gã khổng lồ ngành bán dẫn khác trên thế giới.
Đầu tư chiến lược nâng cao sản xuất chip nội địa
Tuy nhiên, quy mô đầu tư khổng lồ đi kèm cả những rủi ro đáng kể. Nguồn vốn dành cho hạ tầng AI và điện toán đám mây cực kỳ lớn với vòng quay vốn kéo dài. Các yếu tố như chi phí vận hành trung tâm dữ liệu – bao gồm nhu cầu điện năng cao, giải pháp làm mát hiện đại cùng vấn đề bảo mật mạng luôn đặt ra thách thức tài chính và kỹ thuật. Mặt khác, rào cản chính sách về kiểm soát xuất khẩu công nghệ cũng từng khiến Alibaba phải hoãn kế hoạch niêm yết đơn vị dịch vụ đám mây hồi cuối năm ngoái.
Ngoài ra, nhà đầu tư vẫn bày tỏ lo ngại về việc lợi nhuận ngắn hạn có thể bị ảnh hưởng khi chi phí đầu tư vượt quá tốc độ sinh lời từ sản phẩm mới. Việc tối ưu hóa chi phí vận hành trung tâm dữ liệu sẽ là bài toán quan trọng giúp duy trì biên lợi nhuận hợp lý trước áp lực về vốn.
Điểm mạnh lớn nhất mà Alibaba đang tận dụng chính là kho dữ liệu người dùng khổng lồ tích luỹ qua nhiều năm từ thương mại điện tử cùng hệ sinh thái số đa dạng. Cộng thêm hạ tầng đám mây ngày càng phát triển nhanh chóng đã giúp tập đoàn có nền tảng vững chắc để xây dựng những mô hình AI mạnh mẽ hơn và mở rộng phạm vi ứng dụng trên nhiều mặt trận: từ tạo nội dung video hình ảnh đến phát triển các giải pháp thương mại thông minh phục vụ khách hàng cá nhân và doanh nghiệp.
Chiến lược hợp tác với các startup như PixVerse trong lĩnh vực video AI hay X Square Robot về robotics thể hiện rõ ý đồ không chỉ mua lại mà còn xây dựng một hệ sinh thái AI đa diện bao phủ nhiều lĩnh vực công nghệ tiên tiến.
“Các khoản đầu tư vào AI của chúng tôi đã bắt đầu mang lại kết quả cụ thể,” Eddie Wu – CEO của tập đoàn chia sẻ sau khi công bố báo cáo lợi nhuận bộ phận đám mây. “Chúng tôi nhìn thấy một con đường rõ ràng để trí tuệ nhân tạo thúc đẩy tăng trưởng mạnh mẽ cho toàn bộ doanh nghiệp.”
Trên thị trường chứng khoán quốc tế, phản ứng với hướng đi mới này khá tích cực khi cổ phiếu của tập đoàn tăng khoảng hơn 90% từ đầu năm đến nay nhờ kỳ vọng động lực tăng trưởng mới từ lĩnh vực AI và dịch vụ đám mây. Tuy nhiên bài toán dài hạn vẫn còn mở: liệu tập đoàn có duy trì được sự bứt phá đủ lâu để hoàn toàn chuyển đổi cấu trúc kinh doanh thành một đế chế công nghệ toàn diện trị giá nghìn tỷ USD?
Quá trình chuyển mình đầy tham vọng từ nền tảng thương mại điện tử sang tập đoàn công nghệ toàn diện đặt ra yêu cầu cao về tính kỷ luật trong quản lý vốn đầu tư cũng như ưu tiên đúng những dự án đem lại giá trị lâu dài. Đồng thời, họ cần kiểm soát tốt rủi ro tài chính cũng như chính trị để tránh những tổn thất đáng tiếc có thể xảy ra do sai sót trong bước đi chiến lược này.
