Crystal Palace
Apple từng được xem là biểu tượng sáng tạo và dẫn đầu về giá trị vốn hóa toàn cầu trong giai đoạn 2021–2023. Tuy nhiên, đến giữa năm 2025, công ty đã tụt xuống vị trí thứ ba, nhường chỗ cho các đối thủ như Microsoft và Nvidia.
Đáng chú ý là chỉ trong vòng 4 tháng đầu năm 2025, giá trị vốn hóa của Apple đã giảm tới 28%, tương đương mất hơn 1,1 nghìn tỷ USD – con số này vượt xa GDP của nhiều quốc gia trên thế giới. Sự suy giảm này không phải là hiện tượng ngẫu nhiên mà bắt nguồn từ những thay đổi chiến lược kể từ năm 2011, khi Steve Jobs chính thức bàn giao quyền lực cho Tim Cook.
Steve Jobs trước khi rời khỏi vị trí CEO đã nhấn mạnh triết lý của mình: ưu tiên phát triển sản phẩm tuyệt vời sẽ tự động dẫn đến giá trị cổ phiếu cao. Ông luôn đặt sự sáng tạo và trải nghiệm người dùng lên hàng đầu, coi tiền mặt và lợi nhuận chỉ là hệ quả tất yếu của việc tạo ra sản phẩm xuất sắc. Trong suốt thời gian lãnh đạo, Jobs từng kiên quyết từ chối mọi đề xuất chi trả cổ tức hoặc mua lại cổ phiếu, giữ lại một nguồn tiền mặt lớn để tập trung xây dựng giá trị dài hạn cho doanh nghiệp. Theo ông, việc chi tiêu tiền cho cổ đông là “liều thuốc độc” có thể làm tổn hại đến khả năng đổi mới của công ty.
Trái ngược hoàn toàn với suy nghĩ của người sáng lập, Tim Cook ngay khi nắm quyền đã lựa chọn hướng đi mới. Chỉ sáu tháng sau khi lên làm CEO, ông tiến hành triển khai chương trình chi trả cổ tức và mua lại cổ phiếu với quy mô hàng chục tỷ USD mỗi năm. Việc ưu tiên trả lợi nhuận trực tiếp cho cổ đông khiến Apple dần bị nhìn nhận như một tập đoàn tài chính thay vì một công ty công nghệ đổi mới. Điều này cũng khiến văn hóa làm việc tại Apple thay đổi sâu sắc: mối quan hệ giữa ban lãnh đạo và bộ phận thiết kế trở nên khoảng cách hơn, điển hình là sự suy giảm ảnh hưởng của Jony Ive – nhà thiết kế chủ chốt từng thân cận với Steve Jobs.
Việc hạn chế đầu tư vào các ý tưởng táo bạo đã khiến nhiều dự án sáng tạo bị bác bỏ với lý do tiết kiệm chi phí. Một ví dụ điển hình là ý tưởng tổ chức buổi trình diễn thời trang hoành tráng dành cho Apple Watch với ngân sách lên đến 25 triệu USD đã bị phòng tài chính không đồng thuận. Sự chán nản kéo dài cuối cùng khiến Jony Ive phải làm việc tại nhà nhiều hơn và rồi quyết định rời bỏ công ty – điều được xem như mất mát lớn về mặt văn hóa sáng tạo mà Steve Jobs từng xây dựng.
Sự ra đi của Jony Ive đánh dấu sự suy giảm sáng tạo tại Apple
Sự chuyển dịch trọng tâm quản trị còn thể hiện rõ ở chất lượng sản phẩm. Dưới thời Steve Jobs, iPhone duy trì mức giá ổn định quanh 650 USD trong suốt bảy năm nhưng vẫn tạo dấu ấn mạnh mẽ nhờ các tính năng đột phá. Ngược lại, dưới quyền Tim Cook, những mẫu iPhone như iPhone X hay iPhone 11 không mang lại cảm giác cách mạng mà chủ yếu tập trung nâng cấp nhẹ nhàng kèm theo mức giá tăng vọt từ 657 USD năm 2016 lên gần 974 USD vào năm 2024; thậm chí phiên bản cao cấp nhất hiện nay vượt quá 1.200 USD. Người dùng ngày càng cảm thấy các sản phẩm mới thiếu đi sự đột phá hấp dẫn như trước.
Một hệ quả khác từ chiến lược ưu tiên lợi nhuận cổ đông là Apple bỏ lỡ cơ hội phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) đột phá. Trong khi Siri từng là trợ lý giọng nói tiên phong hồi năm 2011 thì đến năm 2017 đã tụt hậu so với Google Assistant với tỷ lệ độ chính xác lần lượt là 62% và 90%. Khi ChatGPT ra mắt cuối năm 2022 làm thay đổi hoàn toàn cuộc chơi AI, Apple đã có kế hoạch chi mua tới 50.000 GPU trị giá khoảng 10 tỷ USD để tăng tốc phát triển AI nội bộ nhưng đề xuất này bị bộ phận tài chính từ chối nhằm tiết kiệm chi phí với niềm tin tự có thể phát triển chip riêng thay thế. Trớ trêu thay cùng năm đó, hãng lại chi ra tới gần 77 tỷ USD để mua lại cổ phiếu từ cổ đông – khoản chi lớn nhất thế giới về buyback vào năm 2023.
Trong khi các đối thủ như Amazon, Google hay Meta tập trung hàng chục tỷ USD vào nghiên cứu và phát triển (R&D) để duy trì lợi thế cạnh tranh công nghệ thì Apple dồn phần lớn nguồn lực vào chương trình buyback và trả cổ tức. Hậu quả là sản phẩm AI của hãng bị đánh giá thấp, nhiều người xem đây chỉ là chiến lược marketing để khoác thêm lớp áo “đột phá AI” cho những tính năng cũ kỹ. Một tập đoàn từng định nghĩa lại ngành công nghệ đang vật lộn để hoàn thiện trợ lý Siri và chạy đua bắt kịp các công ty khác trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.
Apple mất hơn nghìn tỉ USD vốn hóa chỉ trong vài tháng
Thành tích tăng giá trị vốn hóa gấp mười lần trong vòng hơn một thập kỷ của Tim Cook không thể che giấu được thực tế rằng chiến lược đặt lợi ích cổ đông lên trước sản phẩm đã làm suy yếu DNA cốt lõi của Apple – đó là khả năng đổi mới sáng tạo vượt trội. Từ một biểu tượng tiên phong đổi mới công nghệ toàn cầu, giờ đây Apple đứng trước nguy cơ trở thành ví dụ cảnh báo về việc nếu một công ty quên mất sứ mệnh phát triển sản phẩm chất lượng thì sẽ dễ dàng đánh mất cả thị trường lẫn lòng tin khách hàng.
