Crystal Palace
Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao mới đây đã lựa chọn vụ tranh chấp liên quan đến tờ vé số do ông chủ trao tặng trong dịp Tết và bất ngờ trúng giải đặc biệt làm một trong 10 án lệ quan trọng của năm 2025. Theo đó, các tòa án trên toàn quốc sẽ áp dụng án lệ này trong xét xử từ ngày 1/2 nhằm đảm bảo sự thống nhất khi giải quyết các vụ việc tương tự. Án lệ xoay quanh tình huống người chồng tặng cho một tờ vé số chưa mở thưởng nhưng lại không có sự đồng thuận của người vợ, và sau đó vé số này may mắn đạt giải đặc biệt. Vấn đề pháp lý đặt ra là liệu tờ vé số chưa mở thưởng có phải là tài sản cần đăng ký quyền sở hữu cũng như việc tặng cho có cần sự đồng ý của người còn lại hay không.
Vụ kiện bắt nguồn từ phiên sơ thẩm tại TAND huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long, được khởi xướng vào đầu năm 2021. Ông Tân, chủ cơ sở sản xuất bàn ghế inox, đã mua một số tờ vé số để tặng công nhân tại xưởng làm việc trong ngày 7/1. Ông thông báo rằng nếu trúng thưởng sẽ chia đều tiền thưởng cho toàn bộ công nhân hiện diện trong ngày đó. Đến chiều cùng ngày, bà Dung – một công nhân – phát hiện tờ vé số mình nhận được trúng giải đặc biệt với giá trị lên đến 2 tỷ đồng trước thuế thu nhập cá nhân 10%, tương đương khoản thực lĩnh khoảng 1,8 tỷ đồng.
Sau khi xác định chính xác vé số trúng thưởng, ông Tân giữ lại tờ vé trong túi áo và dặn dò bà Dung không gây ầm ĩ để ông trực tiếp đi lĩnh thưởng thay. Ông cam kết sẽ chia tiền thưởng cho công nhân vào chiều ngày nghỉ của xưởng trước Tết. Tin tưởng ông chủ, bà Dung không đòi lại vé số. Tuy nhiên, thay vì chia thưởng đúng cam kết, ông Tân chỉ phát tiền quà Tết với tổng giá trị 183 triệu đồng cho 18 công nhân rồi giữ lại hơn 1,6 tỷ đồng tiền thưởng còn lại.
Trong quá trình tố tụng, ông Tân phủ nhận việc đã tặng vé số hay hứa chia thưởng mà cho rằng mình chỉ đưa vé để bà Dung dò giúp do không có thiết bị hiện đại. Ông khẳng định sau khi biết trúng giải, bà Dung đã trả lại tờ vé và ông đã lĩnh thưởng cá nhân cũng như phát quà Tết bình thường cho công nhân mà không gặp phản đối nào. Vì vậy, ông không đồng ý với yêu cầu chia phần tiền trúng thưởng từ các công nhân.
Người dân mua vé số tại một cửa hàng trên đường Xô Viết Nghệ Tĩnh, TP HCM.
Tại phiên sơ thẩm, tòa án đã chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện và buộc ông Tân phải chia tiền thưởng trúng vé số nhưng xác định quyền định đoạt của ông chỉ chiếm một nửa giá trị tờ vé số. Cụ thể, sau khi phân chia thành 19 phần (18 công nhân và ông Tân), mỗi người được nhận khoảng 42,5 triệu đồng. Tuy nhiên ở cấp phúc thẩm, toàn bộ yêu cầu khởi kiện được chấp thuận với nhận định ông Tân có toàn quyền định đoạt tờ vé số mà không cần sự chấp thuận của vợ. Do đó mỗi nguyên đơn được nhận đủ 85 triệu đồng tương ứng phần tiền trúng thưởng.
Bản án phúc thẩm sau đó bị Viện trưởng VKSND cấp cao tại TP HCM kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm với quan điểm cho rằng ông Tân chỉ có quyền quản lý 50% giá trị tờ vé số, phần còn lại thuộc về vợ ông theo quy định pháp luật về tài sản chung của vợ chồng. Điều này gây ra tranh luận về phạm vi quyền định đoạt tài sản là tờ vé số chưa mở thưởng và quyền lợi phát sinh từ việc trúng thưởng sau này.
Tháng 8/2023, phiên xét xử giám đốc thẩm tại TAND Cấp cao TP HCM đưa ra phán quyết cuối cùng cho thấy dù giao dịch giữa ông Tân và bà Dung là hợp đồng tặng cho hoặc gửi giữ tài sản bằng lời nói thì vẫn hợp pháp và không vi phạm hình thức quy định pháp luật. Hội đồng xét xử dựa trên nhiều chứng cứ gián tiếp để làm sáng tỏ thực tế khách quan bao gồm việc di chuyển camera tại xưởng sau khi sự kiện trúng thưởng xảy ra cũng như các khai báo mâu thuẫn về nơi lĩnh thưởng tiền.
Ngoài ra, mức tiền thưởng Tết cao bất thường so với các năm trước cùng lời đề nghị trả thêm hơn 200 triệu đồng ngay tại phiên sơ thẩm góp phần củng cố nhận định rằng ông Tân đã thực hiện hành vi tặng vé số có điều kiện chia đều phần thắng cho công nhân. Vì lúc trao tặng giá trị chiếc vé số chỉ là mệnh giá nhỏ (10.000 đồng) nên tài sản này không thuộc nhóm cần đăng ký quyền sở hữu riêng và ông có toàn quyền tự định đoạt mà không cần xin phép vợ.
Phán quyết giám đốc thẩm đã bác bỏ quan điểm kháng nghị của Viện trưởng VKSND Cấp cao tại TP HCM vì đánh giá sai đối tượng hợp đồng khi nhầm lẫn giữa tài sản ban đầu (vé chưa mở thưởng) và quyền lợi phát sinh sau (tiền trúng thưởng). Khi vé chưa mở thưởng được trao cho bà Dung thì nghĩa vụ lĩnh thưởng thuộc về bà theo điều kiện thỏa thuận với ông Tân. Nếu ông chủ cầm lại chiếc vé để đi lĩnh thưởng thì phải hoàn trả đầy đủ khoản tiền thắng giải cho những người được hưởng lợi như quyết định của bản án cấp phúc thẩm.
Do đó phiên giám đốc thẩm giữ nguyên nội dung bản án phúc thẩm buộc ông Tân trả thêm khoảng 85 triệu đồng mỗi người cho các nguyên đơn là công nhân đứng tên trong vụ kiện. Kể từ nay các vụ tranh chấp tương tự sẽ được áp dụng án lệ này để bảo đảm tính nhất quán pháp luật trên toàn quốc.
Án lệ xác định rõ: tờ vé số chưa mở thưởng là động sản không bắt buộc đăng ký quyền sở hữu riêng và việc tặng cho loại tài sản này không cần sự đồng ý của vợ hoặc chồng còn lại trong quan hệ hôn nhân. Quyền lợi phát sinh sau đó sẽ thuộc về người được nhận theo đúng ý chí của người trao tặng vào thời điểm giao dịch diễn ra. Quyết định này vừa giải quyết triệt để tranh chấp cụ thể vừa tạo nên tiêu chuẩn pháp lý cho các trường hợp tương tự trong tương lai liên quan đến những tài sản có giá trị nhỏ nhưng mang lại lợi ích lớn như trường hợp chiếc vé số may mắn kể trên.
Án lệ là gì
Án lệ là những lập luận và phán quyết trong bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án về một vụ việc cụ thể được Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao chọn lọc và công bố nhằm hướng dẫn các Toà án khác nghiên cứu áp dụng xét xử nhất quán trong những tình huống pháp lý tương tự nhau.
Khi xét xử, thẩm phán buộc phải vận dụng án lệ vào trường hợp giống hoặc tương tự; nếu không thể áp dụng thì phải nêu rõ lý do trong bản án hoặc quyết định.
(Theo Nghị quyết 04/2019 Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao)
