Crystal Palace
Lịch sử vòng loại World Cup khu vực châu Âu (UEFA) là câu chuyện kéo dài gần một thế kỷ, không chỉ phản ánh sự phát triển vượt bậc của bóng đá lục địa già mà còn ghi lại dấu ấn sâu đậm của những biến động chính trị và xã hội tại châu Âu. Từ những kỳ World Cup đầu tiên không có vòng loại cho đến hệ thống thi đấu vô cùng phức tạp hiện nay, đấu trường này luôn được biết đến như một trong những nơi tranh tài khốc liệt và đầy thử thách nhất của bóng đá thế giới.
Khởi đầu cho hành trình vòng loại World Cup khu vực châu Âu là kỳ World Cup năm 1930 tổ chức tại Uruguay, khi các đội bóng châu Âu chưa phải thi đấu vòng loại mà được mời thẳng tham dự. Tuy nhiên, do khoảng cách địa lý xa xôi và chi phí di chuyển quá cao trong bối cảnh đại khủng hoảng kinh tế toàn cầu, đa số các đội bóng từ lục địa già đã từ chối. Chỉ có bốn đại diện là Pháp, Bỉ, Romania và Nam Tư đồng ý đến Nam Mỹ, tạo nên một cuộc thi chưa từng có tiền lệ với việc không cần vòng loại. Đến năm 1934, vòng loại chính thức ra đời nhằm chọn ra 16 đội tuyển tham dự giải đấu tại Ý. Một điều đặc biệt là lần duy nhất trong lịch sử, nước chủ nhà Ý cũng phải trải qua vòng loại thay vì vào thẳng vòng chung kết như các kỳ tiếp theo. Trận đấu vòng loại đầu tiên được ghi nhận diễn ra ngày 11/6/1933, khi Thụy Điển thắng Estonia với tỷ số 6-2.
Cristiano Ronaldo – vua phá lưới vòng loại World Cup
Giai đoạn giữa những năm 1938 đến 1950 chứng kiến nhiều tác động nặng nề từ những biến cố chính trị và chiến tranh thế giới thứ hai lên vòng loại khu vực châu Âu. Năm 1938, mặc dù đã vượt qua vòng loại, tuyển Áo buộc phải rút lui sau khi quốc gia này bị sáp nhập vào Đức Quốc xã. Điều này giúp Thụy Điển tiến thẳng vào tứ kết mà không phải thi đấu thêm trận nào. Sau chiến tranh, kỳ World Cup năm 1950 đánh dấu sự trở lại của các đội tuyển thuộc Vương quốc Anh sau nhiều năm vắng bóng do họ mới tái gia nhập FIFA năm 1946. Tuy vậy, Scotland và Thổ Nhĩ Kỳ dù giành vé nhưng đều rút lui vì lý do tài chính và nguyên tắc lựa chọn đội hình khiến số đội tham dự bị thiếu hụt.
Sự thành lập của Liên đoàn bóng đá châu Âu (UEFA) năm 1954 đem lại một bước ngoặt lớn cho công tác tổ chức vòng loại World Cup tại khu vực này. Các bảng đấu được thiết lập rõ ràng với thể thức sân nhà sân khách, giúp tăng tính chuyên nghiệp và cạnh tranh giữa các đội tuyển. Trong thời gian này, Tây Đức nổi lên như một cỗ máy chiến thắng ổn định, chưa từng thất bại trong việc giành vé dự giải thông qua vòng loại kể từ năm 1954 (trừ khi họ là chủ nhà hoặc đương kim vô địch được đặc cách). Các đối thủ như Liên Xô và Nam Tư cũng góp phần tạo nên những bảng đấu được xem là khó khăn nhất bởi chỉ có đội đầu bảng chắc chắn đi tiếp, còn các đội nhì bảng thường phải đối mặt với các trận play-off đầy cam go.
Đội tuyển Ý thi đấu vòng loại World Cup lần đầu tiên
Thời kỳ Chiến tranh Lạnh tạo ra những kịch bản căng thẳng không chỉ trên sân cỏ mà còn ở khía cạnh chính trị khi Đông Đức và Tây Đức từng chung bảng tại VCK 1974. Ngoài ra, Israel cũng bắt đầu tham gia thi đấu ở các vòng loại khu vực châu Âu dù trước đó họ thuộc khu vực Trung Đông hoặc châu Á do các vấn đề ngoại giao phức tạp. Việc Israel chính thức trở thành thành viên UEFA đầu những năm 1990 đã mở rộng thêm sự đa dạng về mặt địa lý và chính trị cho cuộc đua giành vé dự ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh.
Bước sang đầu thập niên 1990, sự tan rã của Liên Xô, Nam Tư và Tiệp Khắc đã khiến số lượng liên đoàn thành viên UEFA tăng vọt từ khoảng 33 đội lên hơn 50 đội chỉ trong vài năm. Những quốc gia mới như Croatia, Slovenia, Bosnia & Herzegovina hay Cộng hòa Séc và Slovakia lập tức góp mặt trên bản đồ bóng đá châu Âu. Sự thay đổi này buộc UEFA phải điều chỉnh thể thức thi đấu với việc mở rộng kích thước các bảng đấu từ 4-5 lên tới tối đa 6 đội mỗi bảng nhằm đảm bảo tính công bằng cũng như tạo cơ hội cho nhiều đội bóng nhỏ như San Marino hay quần đảo Faroe góp mặt dù họ thường xuyên đối mặt với kết quả không mấy khả quan.
Đội tuyển Đức – biểu tượng cho sự ổn định tại vòng loại World Cup
Thể thức hiện đại của vòng loại World Cup khu vực UEFA được vận hành theo quy trình khá rõ ràng với tổng cộng 55 đội tuyển chia thành 12 bảng gồm bốn hoặc năm đội thi đấu theo thể thức vòng tròn hai lượt. Mười hai đội đứng đầu bảng sẽ giành quyền tham dự trực tiếp ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh. Các đội xếp nhì cùng bốn đội có thành tích tốt nhất ở UEFA Nations League sẽ bước vào vòng play-off để tìm kiếm thêm cơ hội đi tiếp. Cách tổ chức này vừa bảo đảm tính cạnh tranh gắt gao vừa tạo thêm con đường mới hấp dẫn dành cho những tập thể mạnh mẽ vượt trội trong hệ thống giải đấu phụ.
Cristiano Ronaldo – vua phá lưới vòng loại World Cup
Theo thống kê đến hết chiến dịch vòng loại World Cup năm 2026, tuyển Đức vẫn đứng đầu danh sách thành tích vượt trội khi họ hiếm khi thất bại trong việc giành suất tham dự giải đấu thông qua vòng loại dù trải qua nhiều thay đổi về thể chế đất nước và bóng đá. Trong khi đó, Cristiano Ronaldo giữ kỷ lục ghi bàn nhiều nhất lịch sử vòng loại khu vực châu Âu với tổng cộng 41 bàn thắng sau 52 trận. Những trận thắng đậm như chiến thắng hủy diệt 12-0 của Tây Đức trước Síp vào năm 1969 vẫn còn được nhắc đến như minh chứng cho sức mạnh tuyệt đối của các ông lớn châu Âu ở sân chơi này.
Cristiano Ronaldo – vua phá lưới vòng loại World Cup
Qua gần một thế kỷ hình thành và phát triển, lịch sử vòng loại World Cup khu vực châu Âu (UEFA) đã trở thành minh chứng sống động về sự thay đổi không ngừng của nền bóng đá lục địa già cũng như những ảnh hưởng sâu sắc từ tình hình chính trị xã hội trên khắp lãnh thổ châu Âu. Với sự gia tăng liên tục về số lượng thành viên cũng như mở rộng suất tham dự từ hiện tại lên tới con số 16 ở mùa giải kế tiếp năm 2026, đấu trường này vẫn sẽ giữ vững vị thế là một trong những cuộc cạnh tranh khốc liệt nhất dành cho mọi quốc gia muốn ghi danh vào ngày hội bóng đá thế giới.
