U23 châu Á
Crystal Palace
Makemake, hành tinh lùn nằm ở vùng rìa của hệ Mặt Trời, vừa được xác nhận vẫn duy trì các hoạt động vật lý dù ở khoảng cách xa xôi và lạnh giá. Được phát hiện vào năm 2005 bởi nhóm nhà thiên văn thuộc Viện Công nghệ California (Caltech), thế giới băng giá này có kích thước với bán kính khoảng 715 km, nhỏ hơn một chút so với Sao Diêm Vương. Với quỹ đạo dài gần 305 năm để hoàn thành một vòng quanh Mặt Trời, Makemake từng được coi là một thiên thể đã chết lạnh lẽo và tĩnh lặng. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu mới nhất dựa trên dữ liệu từ kính viễn vọng không gian James Webb đã thay đổi hoàn toàn nhận định đó, cho thấy hành tinh lùn này vẫn giữ sự sống động trong các quá trình địa chất và khí quyển.
Hành tinh lùn Makemake – Ảnh: NASA
Thông qua khả năng quan sát hồng ngoại vượt trội của kính viễn vọng James Webb, các nhà khoa học phát hiện những điểm nóng khác thường trên bề mặt Makemake – điều mà trước đây chưa ai nghĩ đến đối với hành tinh lùn này. Băng methane phủ đầy trên bề mặt không chỉ đông lạnh mà còn thể hiện dấu hiệu biến đổi nhiệt độ cục bộ và hiện tượng thoát khí phát sinh. Tiến sĩ Silvia Protopapa từ Viện Nghiên cứu Tây Nam (SwRI) tại Mỹ chia sẻ rằng những phát hiện này chứng minh Makemake không phải là một tàn tích vô tri vô giác ngoài rìa hệ Mặt Trời mà là một thiên thể năng động, nơi băng methane vẫn tiếp tục hình thành và biến đổi.
Kết quả nghiên cứu hé mở khả năng tồn tại của một lớp bầu khí quyển mỏng manh, duy trì trạng thái cân bằng với lớp băng trên bề mặt hành tinh lùn – tình trạng tương tự như ở Sao Diêm Vương. Ngoài ra, hiện tượng thăng hoa theo chu kỳ hoặc các cột khí có thể được tạo nên bởi núi lửa băng cũng được xem xét như những cơ chế tiềm năng giải thích cho hoạt động khí quyển ấy. Dù dưới bất kỳ hình thức nào, sự có mặt của khí methane đã khẳng định Makemake vẫn còn đang vận hành các quá trình địa chất và khí quyển – tức là nó không hề “chết” như giả thiết ban đầu.
Khám phá mới này đưa Makemake trở thành thiên thể ngoài Sao Hải Vương thứ hai được xác nhận tồn tại khí trên bầu trời lạnh giá của rìa hệ Mặt Trời. Nếu các cuộc khảo sát sâu hơn trong tương lai khẳng định sự hiện diện lâu dài của bầu khí quyển mỏng manh này, Makemake sẽ gia nhập vào nhóm rất nhỏ các hành tinh lùn ngoài cùng hệ Mặt Trời sở hữu trạng thái chuyển hóa liên tục giữa lớp khí quyển và bề mặt. Điều đó mở ra một chương mới về nhận thức khoa học liên quan đến sự sống động và phong phú của các thế giới xa xôi nhất trong hệ Mặt Trời mà trước đây từng bị xem là tĩnh lặng hoàn toàn.
