Crystal Palace
Vòng loại World Cup khu vực châu Á đã trải qua một hành trình dài với nhiều thăng trầm để khẳng định vị thế của mình trên bản đồ bóng đá thế giới. Từ những ngày đầu chỉ là các đại diện lẻ tẻ, chưa được đánh giá cao, đến nay khu vực này đã ghi dấu ấn mạnh mẽ với sự gia tăng số suất tham dự và những màn trình diễn đỉnh cao tại giải đấu lớn nhất hành tinh. Hành trình ấy không chỉ là câu chuyện về thể thao mà còn phản ánh sự phát triển vượt bậc của bóng đá châu Á, góp phần nâng tầm giá trị và vị thế của các đội tuyển trong mắt người hâm mộ toàn cầu.
Giai đoạn sơ khai của vòng loại World Cup khu vực châu Á bắt đầu từ những năm 1930 khi các đội bóng châu Á chưa có một hệ thống vòng loại riêng biệt. Thay vào đó, họ thường phải thi đấu chung với các đội châu Phi hoặc châu Âu hoặc được mời trực tiếp tham gia do số lượng đăng ký hạn chế. Năm 1934, lần đầu tiên các đội từ châu Á và châu Phi góp mặt ở vòng loại với sự xuất hiện của Palestine đối đầu Ai Cập. Dù thuộc địa lý châu Á, Palestine không phản ánh đúng thực lực bóng đá bản địa. Đến kỳ World Cup 1938, Đông Ấn Hà Lan (nay là Indonesia) trở thành đại diện châu Á đầu tiên góp mặt tại vòng chung kết nhưng không qua vòng loại mà nhờ rút lui của đối thủ. Giai đoạn sau đó chứng kiến nhiều khó khăn về chính trị và tài chính như sự kiện Ấn Độ bỏ cuộc tại World Cup 1950 dù giành vé đi tiếp.
Các đại diện châu Á từng bước khẳng định vị thế ở World Cup.
Việc thành lập Liên đoàn bóng đá châu Á (AFC) vào năm 1954 đã đặt nền móng cho một hệ thống tổ chức khoa học hơn trong các chiến dịch vòng loại khu vực. Tuy nhiên, nhiều năm sau đó, các đội tuyển châu Á vẫn phải cạnh tranh suất dự World Cup thông qua những trận play-off liên lục địa hoặc chung với các khu vực khác như châu Phi hay châu Đại Dương. Kỳ tích đáng nhớ nhất của giai đoạn này là tuyển Triều Tiên tại World Cup 1966, khi họ vượt qua vòng loại đầy gian nan và tạo nên cú sốc khi đánh bại Ý để tiến vào tứ kết, lần đầu tiên chứng minh tiềm năng cạnh tranh của bóng đá châu Á trên trường quốc tế.
Vấn đề chính trị cũng tác động không nhỏ đến quá trình phát triển của bóng đá khu vực này. Israel từng là một trong những đội bóng mạnh của AFC trong thập niên 60 và góp mặt ở World Cup 1970 nhưng sau đó bị loại khỏi AFC vì xung đột chính trị với các quốc gia Trung Đông và chuyển sang thi đấu ở UEFA. Tại World Cup 1978, Iran lần đầu tiên góp mặt bằng cách vượt qua nhiều đối thủ mạnh trong khu vực chung gồm cả Đông Á và Tây Á, đánh dấu bước phát triển quan trọng cho bóng đá Tây Á.
Từ thập niên 1980 đến giữa những năm 1990 được xem là giai đoạn trỗi dậy mạnh mẽ của bóng đá Tây Á khi số suất dự World Cup tăng lên hai suất chính thức kể từ kỳ giải năm 1982. Các đội như Kuwait, Ả Rập Xê Út hay Iraq ngày càng khẳng định vị trí cạnh tranh cùng các quốc gia Đông Á như Hàn Quốc và Nhật Bản. Nhiều kỷ lục được thiết lập như sự trở lại liên tiếp của Hàn Quốc tại các kỳ World Cup từ năm 1986 đến nay. Giai đoạn này cũng ghi nhận nhiều khoảnh khắc lịch sử đáng nhớ như “Bi kịch Doha” năm 1994 khi Nhật Bản lần đầu gần như chắc chắn đến Mỹ nhưng bị ngăn cản bởi bàn thắng phút cuối của Iraq khiến họ vuột mất cơ hội.
Sự mở rộng quy mô giải đấu lên 32 đội tại World Cup 1998 tạo điều kiện để AFC có thêm suất dự giải, cụ thể là 3,5 suất tham dự. Kỳ vòng loại năm đó chứng kiến trận play-off kịch tính giữa Iran và Nhật Bản, nơi Nhật Bản lần đầu tiên giành vé dự VCK nhờ bàn thắng vàng. Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng tận dụng cơ hội khi chủ nhà Nhật Bản và Hàn Quốc miễn thi đấu vòng loại để lần đầu góp mặt tại World Cup vào năm 2002 – kỳ giải đầu tiên được tổ chức ngay trên sân nhà châu Á, Nhật Bản và Hàn Quốc đồng đăng cai. Đặc biệt, Hàn Quốc đã làm nên lịch sử khi lọt đến bán kết giải đấu, thành tích tốt nhất từ trước tới nay của một đội tuyển thuộc AFC.
Hàn Quốc lập kỳ tích ở World Cup 2002.
Năm 2006 đánh dấu bước ngoặt lớn khi Australia chính thức gia nhập AFC từ liên đoàn bóng đá châu Đại Dương (OFC), nâng cao tính cạnh tranh trong khu vực và hình thành nhóm “Big Five” gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, Iran và Ả Rập Xê Út – những ông lớn không thể thiếu mỗi mùa vòng loại World Cup khu vực châu Á. Những kỳ giải tiếp theo cho thấy sự ổn định với cơ cấu vòng sơ loại và bảng đấu rõ ràng giúp nâng cao chất lượng thi đấu cũng như chuyên môn toàn khu vực. Trong khoảng thời gian này, các đại diện AFC thường xuyên xuất hiện tại vòng chung kết với phong độ ổn định mặc dù vẫn gặp khó khăn ở các trận play-off liên lục địa.
Nhật Bản gây ấn tượng ở World Cup 2022.
Vòng loại World Cup năm 2022 có ý nghĩa đặc biệt khi giải đấu diễn ra trên sân nhà Qatar – lần đầu tiên diễn ra tại Trung Đông. Vòng loại thứ hai còn đồng thời là vòng loại Asian Cup nhằm tạo thêm động lực cho các đội tuyển tầm trung phát triển. Đội tuyển Việt Nam dưới sự dẫn dắt của huấn luyện viên Park Hang-seo đã ghi dấu lịch sử khi lần đầu tiên vào đến vòng loại cuối cùng – Vòng loại thứ ba khu vực châu Á. Mặc dù kết quả chưa đạt thứ hạng cao nhưng chiến thắng trước Trung Quốc ngay dịp Tết Nguyên đán đã trở thành biểu tượng đáng nhớ cho bóng đá Đông Nam Á. Tổng cộng có tới sáu đại diện từ khu vực vượt qua vòng loại gồm Iran, Hàn Quốc, Nhật Bản, Saudi Arabia, Úc cùng chủ nhà Qatar. Châu Á cũng để lại dấu ấn sâu sắc với nhiều bất ngờ như chiến thắng của Saudi Arabia trước Argentina hay việc Nhật Bản lần lượt đánh bại Đức và Tây Ban Nha để tiến vào vòng knock-out.
Nhật Bản gây ấn tượng ở World Cup 2022.
Bước sang tương lai đầy hứa hẹn với kỳ World Cup năm 2026 được tổ chức tại Mỹ, Mexico và Canada sẽ ghi nhận kỷ nguyên mới cho bóng đá toàn cầu với sự mở rộng lên đến 48 đội tham dự thay vì chỉ còn lại con số truyền thống là 32 đội. Đây là cơ hội lớn cho AFC khi khu vực được trao quyền thêm nhiều suất thi đấu – lên tới tổng cộng tám suất chính thức cùng một suất play-off liên lục địa. Điều này mở ra hy vọng cho nhiều nền bóng đá đang phát triển như Uzbekistan, Iraq hay Việt Nam có thể viết tiếp giấc mơ góp mặt tại ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh mà không còn phụ thuộc độc quyền vào nhóm “Big Five” truyền thống nữa.
Các đại diện châu Á được kỳ vọng chơi ấn tượng tại World Cup 2026.
Lịch sử Vòng loại World Cup khu vực châu Á là một hành trình đầy cảm hứng về sự nỗ lực vươn lên khỏi vỏ bọc vùng trũng trước kia để trở thành một trong những khu vực bóng đá có sức ảnh hưởng hàng đầu thế giới hiện nay. Không chỉ chọn ra những đại diện ưu tú nhất dự giải vô địch bóng đá thế giới mà đây còn là biểu tượng cho khát vọng phát triển mạnh mẽ của hàng tỷ người dân trên lục địa đông dân nhất hành tinh này. Những khoảnh khắc thăng hoa như trận thắng lịch sử của Triều Tiên năm 1966 hay kỳ tích bán kết của Hàn Quốc năm 2002 cùng những chiến thắng vang dội gần đây đều minh chứng cho bước tiến vượt bậc về trình độ chuyên môn cũng như tinh thần thi đấu kiên cường.
Các đại diện châu Á được kỳ vọng chơi ấn tượng tại World Cup 2026.
