Crystal Palace
Nghiên cứu tại Công viên năng lượng mặt trời Gonghe ở tỉnh Thanh Hải, Trung Quốc, đã chứng minh rằng các hệ thống điện mặt trời quy mô lớn không chỉ thu nhận nguồn sáng mặt trời mà còn cải thiện đáng kể chất lượng đất và hệ sinh thái xung quanh. Dự án điện mặt trời công suất 1 GW nằm giữa sa mạc Talatan cho thấy sự phát triển của thảm thực vật và tác động tích cực đến vi khí hậu trong khu vực, mở ra hướng đi mới trong việc biến những vùng đất cằn cỗi thành vùng đất màu mỡ với điều kiện sinh thái thuận lợi.
Khảo sát do nhóm chuyên gia Đại học Công nghệ Tây An thực hiện đã sử dụng khung phân tích DPSIR để đánh giá 57 chỉ số sinh thái như độ ẩm, nhiệt độ, chất lượng đất cùng sự đa dạng sinh học tại ba khu vực khác nhau: dưới các tấm pin, khu vực giữa ranh giới vùng pin và đất trống, cũng như phần sa mạc chưa có ảnh hưởng. Kết quả đáng chú ý là vùng đất dưới tấm pin có sức khỏe sinh thái cao vượt trội so với sa mạc nguyên trạng, nhờ lớp bóng râm giảm thiểu bốc hơi nước và giữ độ ẩm ổn định. Điều này tạo môi trường thuận lợi cho thực vật phát triển và thay đổi tích cực cấu trúc hệ sinh thái sa mạc.
Hạ tầng điện mặt trời có thể cải thiện môi trường và hệ sinh thái sa mạc.
Bên cạnh việc cung cấp nguồn năng lượng sạch, các trang trại điện mặt trời còn thúc đẩy sự đa dạng sinh học khi thảm thực vật ngày càng phát triển dày đặc theo thời gian. Những thay đổi nhỏ về vi khí hậu dưới các tấm pin giúp hình thành một môi trường sống mới cho nhiều loài sinh vật đất, góp phần phục hồi các vùng sa mạc suy thoái. Tuy vậy, việc giám sát lâu dài vẫn cần thiết để đánh giá đầy đủ tác động tới chu trình nước và mô hình khí hậu trong nhiều thập kỷ tới.
Việc lựa chọn vị trí xây dựng cũng là yếu tố quyết định để đạt được hiệu quả tối ưu. Mặc dù mỗi sa mạc có đặc điểm địa lý riêng biệt, việc thiết kế bài bản có thể tận dụng tối đa lợi ích sinh thái đồng thời giảm thiểu những ảnh hưởng tiêu cực không mong muốn. Qua đó, dự án năng lượng sạch kết hợp bảo tồn thiên nhiên mở ra viễn cảnh các vùng đất sa mạc vốn bị xem là khó khai thác sẽ trở thành trung tâm sản xuất năng lượng xanh đồng thời tái tạo hệ sinh thái đa dạng.
Trên thực tế, nhiều mô hình ở Trung Quốc đã chứng minh tiềm năng kết hợp giữa điện mặt trời và nông nghiệp phục hồi môi trường sa mạc. Nhà máy điện Baofeng ở Ninh Hạ lắp đặt hơn 10.000 ha pin năng lượng trên vùng đất đang bị sa mạc hóa, bên dưới là vườn cây kỷ tử được trồng để tận dụng bóng râm giảm bốc hơi nước, qua đó duy trì độ ẩm đất và tăng độ phủ xanh lên đến khoảng 85%. Nhà máy này hàng năm cung cấp khoảng 1,7 tỷ kWh điện sạch, tiết kiệm hàng trăm nghìn tấn than và giảm đáng kể lượng khí thải CO₂.
Hàng cây kỳ tử trồng dưới hệ thống pin mặt trời tại trang trại Baofeng, Ninh Hạ, Trung Quốc.
Dự án không chỉ mang lại lợi ích về môi trường mà còn cải thiện đời sống người dân địa phương với việc tạo ra khoảng 100.000 việc làm thời vụ mỗi năm. Đây cũng là cơ hội để người dân chuyển sang các công việc kỹ thuật ổn định hơn trong ngành năng lượng tái tạo. Sự phát triển gắn kết giữa kinh tế – xã hội và môi trường này minh chứng cho khả năng ứng dụng công nghệ sạch vào phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên một cách bền vững.
Trong bối cảnh nhu cầu chuyển đổi sang nguồn năng lượng thân thiện với môi trường ngày càng tăng cao toàn cầu, nghiên cứu này đem đến cái nhìn mới về cách thức điện mặt trời không chỉ giảm phát thải carbon mà còn hỗ trợ tái sinh các vùng đất khô hạn. Việc khai thác tiềm năng từ những vùng sa mạc rộng lớn sẽ góp phần quan trọng vào cuộc chiến chống biến đổi khí hậu đồng thời tạo ra các không gian xanh tươi giúp cân bằng hệ sinh thái địa phương.
