Crystal Palace
Từ đầu năm, chỉ một số ít người dùng tại Việt Nam nhận được lời mời tham gia chương trình chia sẻ doanh thu hạn chế từ nền tảng mạng xã hội lớn nhất thế giới. Các nhà sáng tạo nội dung có thể kiếm thêm thu nhập dựa trên mức độ tương tác của người dùng. Đây là bước đi đầu tiên trong việc thay đổi chiến lược của mạng xã hội khi đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt từ các đối thủ khác. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là nền tảng này vẫn chưa mở rộng chính sách chi trả đến các nhà báo và tòa soạn tại Việt Nam – những người cung cấp nguồn tin tức quan trọng và thu hút lượng lớn người dùng truy cập.
Theo ghi nhận của nhiều chuyên gia phân tích trong và ngoài nước, nhóm người được ưu tiên gửi thư mời hợp tác bao gồm những cá nhân sử dụng chế độ chuyên nghiệp, tập trung vào nội dung nguyên bản do các nhân vật có sức ảnh hưởng tạo ra. Trong khi đó, nhu cầu chính của đại đa số người dùng Việt Nam lại là tiếp cận thông tin thời sự, tin tức hằng ngày nhưng lại không nhận được sự hỗ trợ tài chính phù hợp từ mạng xã hội này.
Nhu cầu sử dụng mạng xã hội để đọc tin tức tại Việt Nam chiếm tỷ lệ rất lớn, chỉ sau mục đích giữ liên lạc với người thân và bạn bè. Một khảo sát từ các tổ chức nghiên cứu thị trường nổi tiếng cho thấy gần 50% người tham gia sử dụng mạng xã hội chủ yếu để cập nhật tin tức mới nhất, vượt xa các mục đích khác như tìm mua sản phẩm hay xem nội dung trực tiếp. Nội dung tin tức đóng vai trò then chốt trong việc giữ chân người dùng, tạo ra tương tác và góp phần mang lại doanh thu quảng cáo hấp dẫn cho các nền tảng mạng xã hội.
Meta – công ty mẹ của nền tảng này – từng cố gắng giảm thiểu vai trò của tin tức trong các báo cáo nội bộ bằng cách tuyên bố rằng loại nội dung này chỉ chiếm dưới 3% lượng dữ liệu hiển thị cho người dùng. Tuy nhiên, các nghiên cứu độc lập lại chứng minh điều ngược lại. Báo cáo từ Đại học Michigan phân tích dữ liệu khi Australia tạm ngừng truy cập tin tức trong một thời gian ngắn đã phát hiện rằng tương tác với các loại nội dung phi tin tức cũng bị giảm tới 11%. Điều này chứng tỏ vai trò quan trọng không thể thay thế của tin tức trong hệ sinh thái mạng xã hội và những khoản doanh thu quảng cáo cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Facebook lấy lợi nhuận từ tin tức, nhưng không chia sẻ doanh thu.
Trong suốt hàng chục năm hoạt động tại thị trường Việt Nam, nền tảng mạng xã hội này vẫn chưa triển khai chính sách trả tiền cho các nhà xuất bản trong nước. Vào năm 2015, họ từng thử nghiệm chương trình Instant Articles nhằm khuyến khích báo chí lưu trữ bài viết trên máy chủ của mình để tăng tốc độ tải trang trên thiết bị di động. Nhà xuất bản có thể tự bán quảng cáo và giữ toàn bộ lợi nhuận hoặc để nền tảng tự động lấp đầy quảng cáo và nhận 70% doanh thu chia sẻ. Tuy nhiên, chương trình này chưa từng được áp dụng tại Việt Nam và vì nhiều lý do kỹ thuật cũng như kinh tế, nhiều hãng báo nước ngoài lớn đã rút lui khỏi dự án trước khi nó bị dừng hoàn toàn vào tháng 4 năm 2023.
Lý do sử dụng mạng xã hội của người Việt.
Ở một số quốc gia như Australia, Facebook từng phải nhượng bộ dưới áp lực pháp lý bằng cách ký kết hàng chục thỏa thuận thương mại với nhà cung cấp tin tức trị giá hơn 200 triệu USD mỗi năm. Khi các hợp đồng đó hết hạn vào năm 2024, Meta tuyên bố không gia hạn và rút bỏ hoàn toàn tính năng News Tab – nơi cung cấp nguồn tin tức tập trung trên nền tảng của mình. Đáp trả động thái này, Chính phủ Australia đã đề xuất dự thảo luật News Bargaining Incentive (NBI), áp dụng mức thuế phạt lên đến 2,25% tổng doanh thu nội địa đối với các nền tảng nếu họ từ chối ký hợp đồng dài hạn với các cơ quan báo chí.
Bước sang cuối năm 2025, sự phát triển bùng nổ của trí tuệ nhân tạo tạo sinh đã mở ra mô hình kinh doanh hoàn toàn mới cho Meta. Thay vì duy trì các tab tin tức truyền thống trên nền tảng mạng xã hội, công ty chuyển hướng sang ký kết các thỏa thuận cấp phép bản quyền nội dung với một số tòa soạn lớn ở Mỹ và Anh nhằm phục vụ cho việc huấn luyện mô hình ngôn ngữ lớn Llama cũng như tích hợp thông tin thời gian thực vào chatbot Meta AI. Tuy nhiên, rất ít đơn vị địa phương hoặc chuyên đề ở Việt Nam được hưởng lợi ích kinh tế từ những hợp đồng này.
Một số tài khoản Facebook tại Việt Nam được Meta trả tiền, nhưng không gồm các nhà cung cấp tin tức.
Tổng kết lại, dù nguồn tin tức là “mỏ vàng” giúp giữ chân người dùng và tạo ra nguồn thu quảng cáo khổng lồ cho nền tảng mạng xã hội phổ biến tại Việt Nam, nhưng những nhà xuất bản nội địa không nhận được đồng lợi nhuận nào từ việc khai thác này. Mô hình chia sẻ doanh thu hiện nay chỉ tập trung vào một nhóm nhỏ nhà sáng tạo nội dung cá nhân mà bỏ qua sự đóng góp to lớn của báo chí truyền thống và các đơn vị cung cấp thông tin chính thống khác.
