Crystal Palace
Lethwei, môn võ truyền thống của Myanmar có lịch sử hơn một nghìn năm, nổi bật nhờ phong cách thi đấu tay không với tính chất va chạm mạnh mẽ và luật chơi đơn giản. Đây là môn võ hiếm hoi cho phép sử dụng đòn húc đầu – một kỹ thuật bị giới hạn hoặc cấm trong nhiều bộ môn võ đối kháng khác như Muay Thái hay MMA. Không chỉ mang tính thể thao, Lethwei còn là biểu tượng văn hóa sâu sắc, phản ánh tinh thần thượng võ và di sản lịch sử đặc trưng của người Myanmar.
Lethwei xuất phát từ khoảng thế kỷ thứ 11, trở thành phương thức chiến đấu không vũ khí trên chiến trường Myanmar. Trong bối cảnh đất nước thường xuyên xảy ra các cuộc xung đột, chiến binh phải dựa vào sự nhanh nhẹn và kỹ năng tay không để bảo vệ bản thân. Trận đấu Lethwei diễn ra trên sân hình tròn đất đỏ, không có dây đài hay đồ bảo hộ, võ sĩ thi đấu chân trần và chỉ được công nhận thắng khi hạ knock-out đối thủ hoặc khiến họ không thể tiếp tục thi đấu. Lối đánh của môn võ lấy cảm hứng từ động tác tự nhiên và bản năng săn mồi của các loài vật, tạo nên phong cách linh hoạt và mãnh liệt riêng biệt.
Lethwei là môn võ cổ có nguồn gốc từ khoảng 1000 năm trước.
Không giống với nhiều võ thuật phương Đông khác, Lethwei kết hợp chặt chẽ giữa yếu tố võ thuật và nét văn hóa đặc sắc của Myanmar. Trước mỗi trận đấu, các võ sĩ thực hiện điệu múa chiến binh Yé dưới nền nhạc dân gian truyền thống nhằm khởi động cơ thể đồng thời thể hiện sức mạnh tinh thần và lòng can đảm. Điệu múa kết thúc bằng động tác lekkha moun – đứng trên một chân, khoanh tay mô phỏng chim săn mồi – tượng trưng cho sự thách thức nhưng vẫn giữ tinh thần tôn trọng đối thủ. Lethwei ngày nay đã trở thành phần thiết yếu trong đời sống xã hội Myanmar, nơi trẻ em bắt đầu luyện tập từ rất sớm như một nghi thức trưởng thành, đồng thời học hỏi những giá trị đạo đức như sự kiên nhẫn và lòng khiêm nhường trong môi trường huấn luyện giống như một ngôi nhà thứ hai.
Bước sang thế kỷ 20, dưới sự dẫn dắt của võ sĩ Kyar Ba Nyein – người từng đại diện Myanmar tham dự Olympic – Lethwei được cải tiến phù hợp hơn với thể thao hiện đại. Qua các điều chỉnh về luật lệ và tổ chức thi đấu chuyên nghiệp, môn võ đã dần thoát khỏi hình ảnh thô sơ ban đầu, mở rộng uy tín ra quốc tế mà vẫn giữ được những giá trị nguyên thủy đặc sắc.
Điều làm nên sự nguy hiểm vượt trội của Lethwei so với Muay Thái chính là luật chơi vô cùng đơn giản và cởi mở. Môn võ này được gọi là “9 chi” vì toàn bộ cơ thể đều có thể trở thành vũ khí: đấm, đá, đầu gối, khuỷu tay và đặc biệt là đòn húc đầu – kỹ thuật gần như độc quyền trong Lethwei. Các võ sĩ không đeo găng tay mà chỉ quấn lớp băng mỏng quanh bàn tay nhằm giữ độ mạnh cho cú đấm nhưng vẫn hạn chế một phần chấn thương nội tại. Điều này làm gia tăng tính sát thương mỗi pha ra đòn buộc người thi đấu phải cân nhắc kỹ lưỡng để tránh tự làm tổn thương.
Các võ sĩ Lethwei không sử dụng găng tay
Trận đấu Lethwei trải dài trên nhiều khoảng cách khác nhau: từ tầm xa với các đòn đá mạnh mẽ đến tầm trung sử dụng đấm, gối và khuỷu tay; cuối cùng là cận chiến với những pha siết chặt hoặc húc đầu mãnh liệt. Vì không có hệ thống điểm số cũng như sử dụng găng tay bảo hộ, các trận đánh thường diễn ra với tốc độ nhanh và áp lực cao tập trung vào việc kết liễu đối thủ thay vì tính toán điểm số hay chiến thuật kéo dài.
Một trong những võ sĩ Lethwei nổi tiếng nhất hiện nay là Dave Leduc
Luật thi đấu quy định mỗi trận gồm năm hiệp với quãng nghỉ hai phút giữa các hiệp. Võ sĩ sẽ bị xử thua nếu bị hạ knock-out ba lần trong cùng một hiệp hoặc tổng cộng bốn lần cả trận. Một điều đặc biệt chỉ có ở Lethwei là quyền ‘injury time-out’ cho phép võ sĩ bị knock-out có tối đa hai phút phục hồi để quyết định tiếp tục thi đấu hay bỏ cuộc – ngoại trừ hiệp cuối cùng. Đây chính là yếu tố gây sức ép tâm lý cũng như thử thách ý chí phi thường của các vận động viên.
Mặc dù về kỹ thuật cơ bản gồm đấm đá gối chỏ tương tự Muay Thái truyền thống, song điểm khác biệt nằm ở cách thức triển khai chiến đấu và tinh thần thi đấu đầy táo bạo của các vận động viên Lethwei. Việc dùng tay trần làm cho mỗi cú đấm vào đầu trở nên nguy hiểm hơn rất nhiều so với việc có găng tay bảo vệ ở Muay Thái. Đòn húc đầu bất ngờ cũng có thể xoay chuyển tình thế trận đấu trong tích tắc khiến Lethwei thiên về lối đánh trực diện áp đảo thay vì kiểm soát từng điểm số như Muay Thái.
Sự căng thẳng và cường độ cao biến đa phần trận đấu thành cuộc hỗn chiến khốc liệt đầy sức mạnh làm say mê người xem nhưng lại khó để thể hiện chiều sâu kỹ thuật hay chiến thuật phức tạp như ở Muay Thái. Do đó, võ sĩ Lethwei phải tập luyện rất nghiêm túc để nâng cao thể lực bền bỉ lẫn ý chí sắt đá. Họ thường rèn luyện bằng cách đấm vào vật cứng như khúc gỗ hay bao cát nhằm tăng độ lì cho khớp tay cũng như thực hiện hàng trăm bài tập đá gối phối hợp ôm siết nhằm tối ưu sức mạnh và khả năng chịu đựng khi thi đấu.
Tinh thần thép và sự bền bỉ trong quá trình luyện tập cùng khả năng chịu đau đáng kinh ngạc tạo nên bản sắc riêng biệt cho các vận động viên Lethwei. Họ luôn sẵn sàng bước tiếp dù bị thương hay chảy máu trong suốt trận đấu gay cấn khiến môn võ này trở thành biểu tượng cho ý chí bất khuất của người Myanmar qua hơn 1.000 năm phát triển.
