U23 châu Á
Crystal Palace
Việt Nam chính thức ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo (AI) có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong chiến lược chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo quốc gia. Với 35 điều khoản được xây dựng trên nguyên tắc “quản lý để phát triển”, luật nhằm cân bằng giữa việc kiểm soát rủi ro và thúc đẩy sự tiến bộ công nghệ, đồng thời bảo vệ lợi ích quốc gia phù hợp với các chuẩn mực toàn cầu.
Luật AI Việt Nam tiếp cận theo hướng phân loại hệ thống trí tuệ nhân tạo dựa vào mức độ rủi ro, bao gồm ba cấp độ: cao, trung bình và thấp, tương tự một số mô hình pháp lý tiên tiến như Đạo luật AI của Liên minh châu Âu. Những hệ thống có nguy cơ gây thiệt hại nghiêm trọng tới tính mạng, sức khỏe hoặc an ninh quốc gia, ví dụ như AI trong y tế và tài chính, thuộc nhóm rủi ro cao. Trong khi đó, các hệ thống AI có thể gây hiểu nhầm hoặc thao túng nhận thức người dùng như chatbot được xếp loại rủi ro trung bình. Các hệ thống còn lại được đánh giá là rủi ro thấp.
Theo TS Sreenivas Tirumala từ Đại học RMIT Việt Nam, sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế đòi hỏi tích hợp AI sâu rộng hơn vào các ngành nông nghiệp, sản xuất và dịch vụ. Việc ban hành luật riêng về AI giúp tăng cường niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài thông qua các quy định minh bạch về quản lý dữ liệu và trách nhiệm pháp lý, đưa Việt Nam dẫn đầu khu vực ASEAN về mặt pháp lý liên quan đến AI.
Luật AI mang đến cách tiếp cận mới cho xu hướng công nghệ toàn cầu
TS Jeff Nijsse, chuyên gia về Kỹ thuật phần mềm tại RMIT Việt Nam, nhận định rằng Luật AI sẽ giải quyết các thách thức mới như deepfake hay hành vi thao túng do AI gây ra mà quy định hiện hành chưa đề cập tới. Luật tập trung vào đánh giá tác động cuối cùng của công nghệ thay vì chỉ xem xét doanh nghiệp hay sản phẩm cụ thể nhằm hạn chế tình trạng lỗi thời theo thời gian. Tuy nhiên, thực tiễn phát triển nhanh của AI vẫn đặt ra khó khăn trong việc dự đoán hoàn toàn các tác động tương lai.
Khi luật có hiệu lực vào tháng 3/2026, các hệ thống AI đã được triển khai trước đó trong lĩnh vực y tế, giáo dục và tài chính sẽ có 18 tháng để hoàn thành nghĩa vụ tuân thủ. Đây được xem là quãng thời gian ngắn đối với nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ, đặc biệt trong bối cảnh áp dụng những hệ thống có rủi ro cao. Do vậy, nâng cao nhận thức về AI và đơn giản hóa quy trình tuân thủ sẽ là yếu tố then chốt nhằm hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng hiệu quả.
Ngoài các điều khoản quy định, Luật Trí tuệ nhân tạo còn đề cập đến chiến lược xây dựng hạ tầng quốc gia dành cho AI gồm cơ sở dữ liệu tập trung và thành lập Quỹ Phát triển trí tuệ nhân tạo quốc gia nhằm hỗ trợ startup và doanh nghiệp vừa nhỏ. Qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho việc thử nghiệm các giải pháp AI nhạy cảm trong môi trường kiểm soát an toàn (sandbox), đảm bảo vừa thúc đẩy đổi mới vừa giảm thiểu rủi ro liên quan.
TS Jeff Nijsse chỉ rõ rằng nhu cầu đào tạo các mô hình ngôn ngữ lớn đòi hỏi nguồn lực khổng lồ. Việt Nam chú trọng phát triển các mô hình nền tảng phục vụ lợi ích quốc gia. Nhờ quỹ hỗ trợ tài chính này, các công ty khởi nghiệp có thể giảm đáng kể chi phí nghiên cứu bằng cách truy cập hạ tầng máy chủ GPU nội địa do những nhà cung cấp lớn trong nước vận hành. Đây là bước đi thiết thực giúp giữ dữ liệu quan trọng không bị lưu chuyển ra ngoài biên giới.
Một số công cụ AI phổ biến
Cơ chế sandbox còn mở ra cơ hội thử nghiệm trong những lĩnh vực chưa có hành lang pháp lý rõ ràng như huấn luyện mô hình sử dụng dữ liệu y tế hay phát triển xe tự lái – nơi luật giao thông hiện tại chưa thể bao phủ đầy đủ vai trò của hệ thống tự động. Đây được xem là phương pháp linh hoạt giúp cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và đảm bảo an toàn xã hội.
TS Sreenivas Tirumala và TS Jeff Nijsse
Phát triển nguồn nhân lực cũng là ưu tiên chiến lược với yêu cầu tích hợp kiến thức cơ bản về AI vào chương trình giáo dục phổ thông đồng thời mở rộng đào tạo chuyên sâu ở bậc đại học. TS Tirumala nhấn mạnh rằng việc truyền đạt nguyên tắc đạo đức và sử dụng AI một cách có trách nhiệm cần được áp dụng rộng rãi không chỉ ở ngành công nghệ mà còn trên mọi lĩnh vực học thuật khác nhau.
“Các trường đại học nên tăng cường liên kết với doanh nghiệp để tổ chức các dự án thực tế và chương trình thực tập, qua đó trang bị cho sinh viên kỹ năng đáp ứng tiêu chuẩn pháp lý cũng như thúc đẩy sự sáng tạo đổi mới,” ông nhấn mạnh. Hướng tiếp cận này sẽ giúp xây dựng lực lượng lao động trẻ tuổi sẵn sàng đối mặt với thách thức của cuộc cách mạng công nghệ số dựa trên trí tuệ nhân tạo.
